خانه کعبه، افزون بر جایگاه فقهی و عبادی، درسنت عرفانی و حکمی اسلام موضوع تأویل‌های باطنی بوده است. قاضی سعید قمی در شرح توحید شیخ صدوق و اسرارالعبادات، کعبه و مناسک حج را در پیوند با مراتب هستی، عرش، حقیقت محمدیه و ولایت تفسیر کرده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی ساختار تأویلی کعبه و مناسک حج در متون اصلی قاضی سعید و تبیین نسبت میان این عناصر است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعه مستقیم متون اصلی انجام شده و درتحلیل شواهد، میان تصریحات مستقیم قاضی سعید، استنباط ازمجموع شواهد وبازسازی تفسیری پژوهشگریا خوانش هانری کربن تمایز گذاشته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهدکه در آثار قاضی سعید می‌توان مجموعه‌ای از تناظرهای عددی، مرتبه‌ای و شکلی میان کعبه، عرش، حقیقت محمدیه و ولایت بازسازی کرد. پیوند کعبه با عرش، جایگاه نور محمدی، نسبت عدد هشت با حَمَله عرش و نسبت عدد دوازده با ائمه(ع) از مهم‌ترین شواهد این نظام تأویلی است. صورت‌بندی هندسی این تناظرها، به‌ویژه در قالب ساختار مکعبی، در همه مواردتصریح مستقیم قاضی سعید نیست و بخشی از آن حاصل بازسازی تحلیلی پژوهش و خوانش کربن از شواهد متنی است. همچنین، تأویل مناسک حج، ازجمله طواف، وقوف درعرفات، سعی و رمی، نشان می‌دهد که این اعمال در نظر قاضی سعید از صورت ظاهری به معانی باطنی و مراتب توحیدی و ولایی پیوند می‌یابند. بر این اساس، نظام تأویلی قاضی سعید را می‌توان شبکه‌ای از مناسبات عددی، مرتبه‌ای و رمزی دانست که صورت هندسی برخی از این روابط از مجموع شواهد متنی قابل بازسازی است.