1
استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، همدان، ایران
2
استادیار، تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه سید جمال الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی ابعاد هویتی و صیانتی حج و تبیین ظرفیت آن در بازسازی هویت تمدنی مسلمانان، به واکاوی پیام‌های شهید آیت‌الله خامنه‌ای(ره) پرداخته است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و از نوع توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده‌های آن از پیام‌های سالانه ایشان که به مناسبت ایام حج به حج‌گزاران خطاب شده، استخراج و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حج از یک سو با تقویت چهار مؤلفه هویت‌بخش توحیدی، انسانی، اجتماعی و تاریخی، زمینه قوام و بازسازی هویت مشترک مسلمانان را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، با ایجاد سازوکارهای صیانتی در برابر تهدیدهای نفسانی، تهدیدهای درون‌اسلامی و تهدیدهای برون‌اسلامی، استمرار و پویایی این هویت را تضمین می‌کند. بنابراین، بازسازی هویت تمدنی مسلمانان در حج حاصل هم‌افزایی دو مولفة قوام‌بخشی و صیانت‌بخشی است که در تعامل با یکدیگر، ظرفیت بازسازی هویت اسلامی و تبدیل آن به عاملی برای انسجام و کنش‌گری تمدنی مسلمانان را فراهم می‌سازد.
