استادیار گروه معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
پیادهروی اربعین، یکی از بزرگترین تجمعات انسانی، بستری منحصربهفرد برای بازسازی هویت مقاوم و تجلی فضایل اخلاقی در شرایط دشوار فراهم میآورد. البته با توجه به چالشهای پیش رو، تبیین علمی سازوکارهای پایداری زائران ضرورت مییابد؛ لذا این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای روانشناختی-اخلاقی مؤثر بر تابآوری زائران در پیادهروی اربعین، در چارچوب روانشناسی اخلاق اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، چگونگی حفظ پایداری اخلاقی زائر در مواجهه با خستگی جسمانی و چالشهای محیطی مسیر است که متمایز از تابآوری عمومی، بر حفظ کرامت و فضیلت تأکید دارد. لذا تحقیق حاضر با روش تحلیلی و بر اساس تحلیل مفهومی ـ استنباطی و مبتنی بر مطالعه اسنادی در تلفیق مبانی اخلاق اسلامی با یافتههای روانشناختی، پنج سازوکار معنابخشی و بازنمایی شناختی رنج، شرح صدر، مواسات و استقامت جمعی، عاملیت اخلاقی و ثبات منش، و تأسی به الگوی صبر حسینی را شناسایی و تحلیل نمود. یافتهها نشان میدهد که ساحت قدسی زیارت، به عنوان کانون مرکزی، با فعالسازی این سازوکارها، شناختهای دینی را به کنش اخلاقی پایدار تبدیل کرده و تابآوری زائر را در برابر سختیها در طول زندگی تضمین مینماید. این مدل، پیادهروی اربعین را در جهت شکوفایی فضایل و تثبیت هویت اخلاقی معرفی میکند و بر نقش محوری عشق به امام حسین علیه السلام در این فرآیند، و ارائه راهبردهایی برای تقویت تابآوری اخلاقی در تجربههای دینی تأکید دارد.