پژوهش حاضر به این پرسش می‌پردازد که پیام حج ۷ مهر ۱۳۵۸ امام خمینی(ره) چگونه نسبت عبادت و مسئولیت سیاسی ـ اجتماعی را صورت‌بندی می‌کند. چارچوب نظری و روش تحلیل، رویکرد گفتمان تاریخی رایزیگل و وداک است. پیکره اصلی پژوهش، همین پیام است که در فرایند تحلیل به ۴۳ گزاره معنایی قطعه‌بندی شد و از منظر انتخاب‌های زبانی، راهبردهای نام‌گذاری و اسناددهی، الگوهای استدلالی، زاویه‌دید، شدت‌بخشی و پیوندهای بینامتنی بررسی شد. چهار سند نزدیک به زمان صدور نیز برای بازسازی زمینه تاریخی به کار رفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد متن با تعریف توحید به‌مثابه نفی بندگی غیر خدا، میان مناسک حج و مسئولیت عمومی پیوند برقرار می‌کند. نام‌گذاری کنشگران، تقابل‌های ارزشی و گذار از گزاره‌های خبری به خطاب‌های تکلیفی، زائر را از مخاطب آیینی به عضوی مسئول در امت تبدیل می‌کند. بازتفسیر طواف و رمی جمرات نیز وفاداری دینی را به نفی وابستگی و مقاومت در برابر سلطه پیوند می‌زند. مقایسه اسناد هم‌دوره نشان می‌دهد این زبان پیش از بحران سفارت و جنگ در گفتار رسمی حضور داشته است. پیام ۷ مهر را می‌توان از متون اولیه عرضه رسمی قرائتی عبادی ـ سیاسی از حج دانست؛ با این محدودیت که تحلیل متن به‌تنهایی درباره پذیرش اجتماعی یا تثبیت نهادی این قرائت داوری نمی‌کند.