حج در منظومه فکری اسلام، فراتر از یک آیین عبادی فردی، از ظرفیتی عظیم برای بازسازی هویت و استقلال امت اسلامی برخوردار است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با کاربست الگوی دورکنی حج ابراهیمی و استفاده از روش تحلیل مضمون (براون و کلارک)، به دنبال بازنمایی و طبقه‌بندی مضامین مرتبط با استقلال امت اسلامی در پیام های رهبر شهید به کنگره حج است. جامعه آماری این پژوهش، تمامی ۳7 پیام رهبر معظم انقلاب به کنگره عظیم حج در بازه زمانی ۱۳۶۸ تا 1404 می باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مفهوم استقلال در این گفتمان، برآیند تعامل ۵ مضمون اصلی در قالب یک شبکه معنایی منسجم است که ابعاد گوناگون استقلال را پوشش می‌دهد؛ معنویت و تزکیه به‌مثابه زیرساخت درونی و بازنمای استقلال روانی-عزتی، وحدت و همبستگی، به‌منزله صورت اجتماعی و پیش‌شرط قدرت ساختاری، برائت و مرزبندی، در حکم رکن سلبی و بازنمای استقلال هویتی-فرهنگی، مقاومت و ایستادگی در مقام کنش سیاسی و بعد عملیاتی استقلال سیاسی-امنیتی، و بیداری و مسئولیت تاریخی به‌مثابه ضامن پایداری و تداوم تمدنی استقلال. یافته‌ها اثبات می‌کند که حج در این گفتمان، نه یک آیین صرف، بلکه بستر بازتولید هویت فراملی و خودمختاری راهبردی امت اسلامی در برابر نظام سلطه است.