راهپیمایی اربعین بهعنوان بزرگترین اجتماع دینی جهان، ظرفیتهای گستردهای برای بازتولید انسجام امت اسلامی دارد؛ باوجوداین، نقش «امتسازی» بهعنوان سازوکار اصلی اثرگذاری اربعین و تأثیر آن بر «امنیت تمدنی جهان اسلام» کمتر بهصورت نظاممند مورد توجه قرار گرفته است. ازاینرو، مسئله اصلی پژوهش آن است که راهپیمایی اربعین از طریق چه سازوکارهایی به امتسازی اسلامی کمک میکند و این ظرفیت چه نقشی در تقویت امنیت تمدنی جهان اسلام دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد امتساز اربعین و تحلیل نقش آن در تقویت امنیت تمدنی جهان اسلام انجام شده است.
چارچوب نظری بر دو مفهوم «امتسازی» و «امنیت تمدنی» استوار است. امتسازی به فرایند شکلگیری هویت جمعی، اخوت ایمانی، همبستگی اجتماعی، شبکههای ارتباطی فراملی، خودآگاهی تمدنی و فرهنگ مقاومت اطلاق میشود. امنیت تمدنی توانایی امت در حفظ و بازتولید هویت، ارزشها، سرمایههای فرهنگی و انسجام اجتماعی در برابر تهدیدهاست. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مفهومی منابع با تکنیک تحلیل محتوای کیفی است.
یافتهها نشان میدهد اربعین از سه سازوکار تقویت هویت و همبستگی امت، توسعه شبکههای ارتباطی فراملی و ترویج فرهنگ مقاومت، به بازتولید انسجام امت کمک میکند. این سازوکارها در تعامل، زمینه خودآگاهی تمدنی، افزایش سرمایه اجتماعی و تقویت قدرت نرم جهان اسلام را فراهم میسازند. اربعین در سطح هویتی موجب تعمیق هویت مشترک، در سطح فرهنگی موجب تقویت ارزشهای دینی و مقابله با استحاله، در بعد اجتماعی موجب افزایش اعتماد و همبستگی فراملی، و در بعد سیاسی موجب ارتقای همگرایی و مقاومت در برابر سلطه میشود.
