پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

بررسی فقهی‌ـ‌روایی حدیث امام حسن عسکری (ع) درباره نشانه‌های مؤمن؛ تأملی در معنای زیارت اربعین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی (ره). پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی. تهران. ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی فقهی‌ـ‌روایی حدیث منسوب به امام حسن عسکری(ع) درباره «علامات المؤمن» می‌پردازد و دو مسئله محوری را دنبال می‌کند: سنجش اعتبار سندی و تحلیل دلالی به‌ویژه در تبیین معنای «زیارة الأربعین». روش پژوهش، توصیفی تحلیلی با تکیه بر منابع کهن حدیثی (همچون المزار، تهذیب، مصباح) و ارزیابی رجالی (با تمرکز بر ابوهاشم جعفری)، همراه با مقایسه میان‌متنی با آیات قرآن و سایر روایات، و تحلیل زبانی‌ـ‌عرفی و فقهی است. یافته‌ها نشان می‌دهد روایت در منابع متقدم به‌صورت مرسل گزارش شده، اما با نقل‌های متأخر و هم‌پوشانی محتوایی با روایات معتبر دیگر، شهرت و انضباط دلالی یافته و از این رهگذر در حد استحباب کارآمد است. اختلاف «الخمسین/الإحدى والخمسین» ناشی از شیوه احصا و مراتب فضیلت است نه تعارض واقعی. در باب «زیارة الأربعین»، قرائن زبانی (الـ عهد)، سیاق هویتی روایت، شواهد روایی‌ـ‌فقهی و شهرت عملی فقها، دلالت بر زیارت امام حسین(ع) در بیستم صفر دارد و حمل آن بر «زیارت چهل مؤمن» فاقد پشتوانه قابل اتکا است. در تحلیل اصولی، به‌کارگیری قاعده تسامح در ادله سنن صرفاً به اثبات رجحان عمل می‌انجامد نه جعل حکم مستقل، اما برای پذیرش عملی روایت در مستحبات کفایت می‌کند. نتیجه آن‌که حدیث «علامات المؤمن» با وجود ارسال سند، از منظر فقه روایی مستمسک معتبر برای استحباب پنج نشانه و تبیین کارکرد هویتی‌ـ‌شعائری آن‌ها، به‌ویژه زیارت اربعین، به‌شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405