پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

سیره نبوی در بهره گیری از مسجدالنبی به عنوان کانون هدایت و تعامل فرهنگی - سیاسی غیر مسلمانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی اهلبیت (ع)، تهران.
چکیده
مسجدالنبی در عصر پیامبر اکرم (ص) تنها مکانی برای عبادت نبود، بلکه نهادی بود که در عرصههای هدایت دینی، تعاملات اجتماعی، گفتگوی فرهنگی و مدیریت روابط سیاسیِ جامعه نوپای اسلامی عمل میکرد. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی و به شیوه توصیفی _ تحلیلی، در پی پاسخگویی به این پرسش است که سیره نبوی در بهرهگیری از مسجدالنبی بهعنوان بستری برای تعامل فرهنگی _ سیاسی با غیر مسلمانان چگونه بود؟
دادههای پژوهش با مطالعه کتابخانهای و تحلیل محتوای منابع دست اول تاریخی و سیرهای گردآوری شده و با بهرهگیری از روش تطبیقی و تاریخنگاری انتقادی بررسی شده است. یافتهها نشان میدهد پیامبر اکرم؟ص؟ با رویکردی هدفمند، هدایتمحور و انسانگرا از مسجدالنبی بهعنوان محوری برای دعوت، گفتگو، ابلاغ پیام اسلام و تثبیت نظم سیاسی بهره میگرفت. غیر مسلمانان نیز ــ اعم از مشرکان، اهل کتاب و وفود قبایل ــ بهصورت فردی یا گروهی و با اهدافی مانند اسارت، انتقال پیام، مذاکره سیاسی، حقیقت جویی، شنیدن کلام الهی، داوری و گفتگوهای فرهنگی _ دینی در مسجدالنبی حضور مییافتند. این تجربه تاریخی نشان میدهد که مسجدالنبی پل ارتباطی میان اسلام و دیگر ادیان و فرهنگها بوده و در گسترش، تثبیت و نهادینهسازی جامعه و حکومت اسلامی نقشی مؤثر ایفا کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. قرآن کریم

    1. ابناثیر، عزالدین علی بن محمد (۱۳۸۶ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر.
    2. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (بیتا)، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، انتشارات اسماعیلیان.
    3. ابناسحاق، محمد بن اسحاق (۱۳۹۸ق)، السیرة النبویة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    4. ابنحجر عسقلانی، احمد بن علی (۱۴۱۵ق)، الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    5. ابنسعد، محمد (۱۳۷۶ق)، الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر.
    6. ابنشبه نمیری، عمر بن شبه (۱۴۱۰ق)، أخبار المدینة النبویة، قم: دارالفکر.
    7. ابنعبدالبر، یوسف بن عبدالله (۱۴۱۲ق)، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، بیروت: دارالجیل.
    8. ابنهشام، عبدالملک بن هشام (۱۳۸۳ق)، السیره النبویة، تحقیق مصطفی سقا و دیگران، بیروت: دارالقلم.
    9. بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۲۲ق)، الجامع الصحیح (صحیح البخاری)، بیروت: دار طوق النجاة.
    10. بیهقی، احمد بن حسین (۱۴۰۵ق)، دلائل النبوة و معرفة أحوال صاحب الشریعة، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    11. حلبی، علی بن برهانالدین (بیتا)، السیرة الحلبیة (إنسان العیون)، بیروت: دارالمعرفه.
    12. زیدان، جرجی (۱۳۶۵ش)، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.
    13. ستاری، اکبر (۱۳۹۲)، احکام گردشگری غیر مسلمانان در بلاد و اماکن مقدس اسلامی در فقه فریقین و حقوق موضوعه ایران، پایاننامه دکتری، دانشگاه امام صادق؟ع؟.
    14. سمهودی، نورالدین علی بن عبدالله (۱۴۱۹ق)، وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی (۴ جلد)، تحقیق: خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    15. سهیلی، عبدالرحمان بن عبدالله (۱۴۱۲ق)، الروض الأنف فی شرح السیرة النبویة لابن هشام، تحقیق عمر عبدالسلام اسلامی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    16. صالحی شامی، محمد بن یوسف (۱۴۱۴ق)، سبل الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    17. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
    18. طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۲ق)، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ طبری)، بیروت: دارالتراث.
    19. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۲۲ق)، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، تحقیق: عبدالمحسن الترکی، قاهره: دار هجر.
    20. غازی مکی، عبدالله بن محمد (۱۹۸۰م)، تاریخ حرمین شریفین، مکتبة النهضة الحدیثة.
    21. قرطبی، محمد بن احمد (۱۴۰۵ق)، الجامع لأحکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    22. قمی، علی بن ابراهیم (۱۴۰۴ق)، تفسیر القمی، قم: دارالکتاب.
    23. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
    24. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق)، بحارالأنوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
    25. مقریزی، احمد بن علی (۱۴۲۰ق)، إمتاع الأسماع، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    26. نجفی، محمدحسن (۱۳۷۵)، «ورود کافران به مساجد و اماکن مقدس»، فصلنامه فقه، شماره ۱۰.
    27. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۷۷)، «ورود جهانگردان غیرمسلمان به مکانهای مقدس»، مجله میقات حج، شماره ۱۰.
    28. یعقوبی، احمد بن أبییعقوب (۱۳۷۹ق)، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.

      1. Al-Azmeh, S. (2008), The Emergence of Islam in Historical Perspective, Cambridge University Press.

      2. Hussein, A. (2021), Islamic Diplomatic Practices in Medina: Historical Insights, Journal of Islamic Studies.

      3. Rahman, F. (2022), Jurisprudence and Historical Narratives in Early Islam, Islamic Law and Society.

      4. Ahmed, M. (2020), Non-Muslims in the Prophet’s Mosque: A Historical and Legal Study, Middle Eastern Studies.