پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

سرمایه‌گذاری مجدد در قدرت نرم: تحلیل دیپلماسی حج جمهوری اسلامی ایران در پرتو توافق ٢٠٢٣ با عربستان سعودی و پیامدهای آن برای گفتگوی ادیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پایه چهارم دانشکده مطالعات ملل اسلامی؛ دانشگاه ادیان و مذاهب؛ قم؛ ایران.
2 عضو دانشکده مطالعات ملل اسلامی؛ دانشگاه ادیان و مذاهب؛ قم؛ ایران.
چکیده
این مقاله با هدف واکاوی دیپلماسی حج جمهوری اسلامی ایران در پرتو توافق سال ۲۰۲۳ با عربستان سعودی و بررسی پیامدهای آن برای گفتگوی ادیان، با اتکا بر چارچوب نظری «قدرت نرم» جوزف نای تدوین شده است. پرسش محوری مقاله آن است که ایران چگونه از این توافق برای سرمایهگذاری مجدد در قدرت نرم، از طریق سه منبع فرهنگ، ارزشهای سیاسی و سیاست خارجی بهره گرفته است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی _ توصیفی، و با استفاده از دادههای اسنادی و میدانی این موضوع را بررسی میکند.
یافتهها نشان میدهد که توافق ۲۰۲۳، با تبدیل حج به عرصه اعمال قدرت نرم، زمینه فعالسازی مجدد این سه منبع را فراهم کرده است. در بُعد فرهنگی از ظرفیت نمادین حج برای بازنمایی فرهنگ ایرانی _ شیعی استفاده شده است؛ در بُعد ارزشی، گفتمانسازی پیرامون وحدت اسلامی و عدالتخواهی صورت گرفته است و در بُعد سیاست خارجی، دیپلماسی میدانی و هنجارسازی به افزایش مشروعیت بینالمللی ایران انجامیده است. در نهایت، این موفقیت دیپلماتیک، جایگاه ایران را در گفتمان دروناسلامی تقویت کرده و زمینه ایفای نقش مؤثرتر آن را در گفتگوی بینالادیانی فراهم ساخته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منابع

    1. احمدی، حمید؛ محمدی، علی؛ رضایی، محسن (۱۳۹۹)، «دیپلماسی حج و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه روابط بینالملل، دوره ۱۵، ش ۳، ص ۱۲۰-۱۳۵.
    2. باغانی، علی (۱۴۰۰)، تحلیل دیپلماسی حج ایران، تهران: انتشارات علمی.
    3. حاجیانی، سعید (۱۴۰۰)، تحولات دیپلماسی حج ایران و عربستان، تهران: پژوهشکده حج و زیارت.
    4. حسینی، سید محمدحسین (۱۴۰۰)، حج و دیپلماسی بینالادیانی، تهران: پژوهشکده حج و زیارت.
    5. دهشیری، محمدرضا (۱۳۹۹)، «دیپلماسی حج و روابط ایران و عربستان»، فصلنامه مطالعات روابط بینالملل، دوره ۱۲، ش ۳، ص ۴۱-۶۰.
    6. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۹۹)، روایتسازی در دیپلماسی عمومی، تهران: نشر نی.
    7. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۹۹)، «قدرت نرم و دیپلماسی حج»، فصلنامه مطالعات فرهنگی حج، دوره ۵، ش ۲، ص ۸۵-۱۰۰.
    8. دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (۱۴۰۰)، ژئوپلیتیک حج، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
    9. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰)، ژئوپلیتیک حج و روابط بینالادیانی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
    10. رضایی، حسن (۱۴۰۱)، «جایگاه نمادین ایران در جهان اسلام»، پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی، دوره ۷، ش ۱، ص ۹۵-۱۱۰.
    11. رضایی، حسن (۱۴۰۱)، «جهانشمولی گفتمان حج»، پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی، دوره ۸، ش ۱، ص ۱۷۰-۱۸۵.
    12. رضایی، حسن (۱۴۰۱)، حج در روابط ایران و عربستان، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی.
    13. سجادپور، سید محمدکاظم (۱۳۹۷)، دیپلماسی چندجانبه ایران، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
    14. سعیدی، علیاصغر (۱۳۹۷)، حج و دیپلماسی بینالملل، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
    15. سلیمانی، فاطمه (۱۴۰۱)، دیپلماسی دینی، تهران: نشر نی.
    16. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۱)، گفتمان صلح در دیپلماسی حج، تهران: انتشارات علمی.
    17. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۲)، «تحلیل توافق ۲۰۲۳ و تأثیر آن بر دیپلماسی حج»، پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی، دوره ۸، ش ۱، ص ۸۵-۱۰۲.
    18. شریعتی، محمدحسین (۱۴۰۲)، «تحلیل محتوای توافق ۲۰۲۳»، فصلنامه سیاست خارجی، دوره ۳۶، ش ۲، ص ۱۰۵-۱۲۵.
    19. طاهری، محمدرضا (۱۴۰۰)، «نمادهای فرهنگی شیعی در مراسم حج»، فصلنامه مطالعات فرهنگی حج، دوره ۵، ش ۲، ص ۷۵-۹۰.
    20. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۲)، «چالشهای دیپلماسی حج ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، دوره ۱۷، ش ۳، ص ۷۵-۹۵.
    21. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۲)، «گذار از دیپلماسی دروناسلامی به بینالادیانی»، فصلنامه مطالعات بینالادیانی، دوره ۸، ش ۳، ص ۸۵-۱۰۰.
    22. عبداللهی، حسین (۱۴۰۲)، «رسانههای دیجیتال و دیپلماسی حج»، پژوهشهای رسانهای، دوره ۱۵، ش ۴، ص ۱۰۰-۱۱۵.
    23. علوی، مرضیه (۱۴۰۲)، «تبلیغات فرهنگی ایران در حج ۱۴۰۲»، فصلنامه مطالعات حج و زیارت، دوره ۹، ش ۳، ص ۸۵-۱۰۰.
    24. علیزاده، علیاکبر (۱۴۰۱)، توافق ۲۰۲۳ و تحول در روابط ایران و عربستان، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
    25. کریمی، احمد (۱۴۰۱)، «تعاملات بینمذهبی حجاج ایرانی»، پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی، دوره ۷، ش ۱، ص ۱۱۰-۱۲۵.
    26. کریمی، لیلا (۱۴۰۱)، «رقابت ایران و عربستان در حج»، پژوهشهای جغرافیای سیاسی، دوره ۸، ش ۲، ص ۱۱۰-۱۲۵.
    27. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۱)، «مانعشناسی دیپلماسی حج ایران»، پژوهشهای سیاست اسلامی، دوره ۱۰، ش ۳، ص ۱۲۰-۱۳۵.
    28. گزارش سازمان حج و زیارت (۱۴۰۱)، ارزیابی شاخصهای خدمترسانی به حجاج، تهران: سازمان حج و زیارت.
    29. گزارش مرکز پژوهشی حج (۱۴۰۱)، ارزیابی نقش ایران در گفتمان دروناسلامی، تهران: مرکز پژوهشی حج و زیارت.
    30. گزارش مرکز پژوهشی حج (۱۴۰۲)، نظرسنجی از حجاج غیرایرانی درباره گفتمان وحدت اسلامی، تهران: مرکز پژوهشی حج و زیارت.
    31. گزارش مرکز مطالعات استراتژیک (۱۴۰۱)، بررسی دیدارهای دیپلماتیک در حج، تهران: مرکز مطالعات استراتژیک.
    32. گزارش مرکز مطالعات بینالادیانی (۱۴۰۲)، ارزیابی پیام دیپلماسی حج ایران، تهران: مرکز مطالعات بینالادیانی.
    33. گزارش مؤسسه مشعر (۱۴۰۱)، هنجارسازی در حج، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری مشعر.
    34. مانداویل، پیتر (۱۳۹۸)، دیپلماسی دینی و روابط بینالملل، ترجمه مهدی ترابی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    35. محمدی، فاطمه (۱۳۹۹)، سفیران فرهنگی: نقش حجاج در دیپلماسی عمومی ایران، تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
    36. منشی، مرتضی (۱۳۹۹)، تکثر گفتمان در جهان اسلام، تهران: انتشارات اطلاعات.
    37. موسوی، سعید (۱۴۰۲)، «مثلث ارزشی در دیپلماسی حج ایران»، فصلنامه روابط بینالملل، دوره ۱۸، ش ۱، ص ۹۵-۱۱۰.
    38. نای، جوزف (۱۳۸۹)، قدرت نرم: ابزارهای موفقیت در سیاست جهانی، ترجمه سید محسن روحانی و مهدی ذوالفقاری، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
    39. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۹۰)، قدرت در عصر اطلاعات، ترجمه سعید میرترابی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    40. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۹۲)، آینده قدرت، ترجمه سید رضا صالحی امیری، تهران: نشر قومس.
    41. نجفی، محمدرضا (۱۴۰۰)، «گفتمان مقاومت در دیپلماسی حج ایران»، پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی، دوره ۷، ش ۴، ص ۱۱۰-۱۲۵.
    42. نوری، علی (۱۴۰۲)، دیپلماسی فرهنگی ایران در عربستان پس از ۲۰۲۳، تهران: مرکز مطالعات عربستان.

      تبیین مؤلفههای پدیدارشناسانه زیارت از منظر شهرسازی اسلامی