زمان‌مندیِ امتثالِ «حج» پس از تحقق استطاعت، از دیرباز معرکه‌ی آراء فقیهان بوده است. مشهور فقها با تمسک به ظواهر برخی نصوص و ادعای اجماع، قائل به «فوریت شرعی» شده‌اند؛ بدین معنا که تأخیر حج، نه‌تنها ریسک فوتِ واجب را در پی دارد، بلکه ذاتاً مبغوضِ شارع و حرام است. در مقابل، پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بازخوانیِ انتقادیِ تراثِ فقهی، فرضیه‌ی «فوریت عقلی» را به آزمون می‌گذارد. یافته‌های این جستار نشان می‌دهد که ادله‌ی سه‌گانه (کتاب، سنت و عقل) از اثباتِ تضییقِ شرعی ناتوان‌اند. واکاویِ دقیقِ شش دسته از روایاتِ باب (از جمله روایاتِ وعیدِ به مرگِ یهودی و تسویف)، حاکی از آن است که لسانِ این ادله، یا ناظر به «اصلِ انجام تکلیف پیش از فوت» است و یا در مقامِ بیانِ «اهتمامِ ویژه» به این رکن دینی است و دلالتی بر حرمتِ تعبدیِ تأخیر (در فرضِ اطمینان به بقاء حیات) ندارد. همچنین، ادعای اجماع و سیره، به دلیلِ احتمالِ مدرکی بودن، فاقد حجیتِ مستقل ارزیابی شد. در نهایت، این پژوهش با تفکیکِ میان «وجوبِ مبادرتِ شرعی» و «لابدّیتِ عقلائیِ عدمِ تفویت»، دیدگاهِ «فوریت عقلی» را به‌عنوانِ نظریه‌ی مختار برمی‌گزیند؛ نتیجه‌ای که ضمن حفظِ جایگاهِ رفیعِ حج، بن‌بست‌های عملیِ مکلفین در عصر حاضر را نیز مرتفع می‌سازد.

کلید واژه: حج، ادا، فوریت، عذر، تاخیر