زیارت مهمترین صورت تجربه دینی است و علاوه بر نقشآفرینی در تعالی معنوی فرد، کارکرد هویتساز و انسجامبخش در بافت شهرهای اسلامی دارد. با این حال، توسعههای کالبدی سالهای اخیر موجب فاصلهگیری تدریجی بافت مکانهای زیارتی از اصول شهرسازی اسلامی و کاهش کیفیت تجربه زیارت شده است. ازاینرو بهرهگیری از رویکرد پدیدارشناسی بهمنظور فهم مستقیم و معنادار زیارت از منظر زیستۀ زائر و نسبت او با مکان مقدس، ضرورتی نظری و کاربردی دارد. هدف پژوهش حاضر، تبیین مؤلفههای پدیدارشناسانه زیارت از منظر شهرسازی اسلامی و پاسخ به این پرسش است که ابعاد معنایی و تجربی زیارت در سه رکن زائر، مکان زیارتی و خودِ پدیده زیارت چگونه میتوانند مبنایی برای تدوین چارچوب شهرسازی اسلامی در بافت مکانهای زیارتی باشند؟
این پژوهش از نوع بنیادی، با رویکرد کیفی و روش تحلیلی _ تفسیری است که دادههای آن از طریق مطالعات اسنادی _ کتابخانهای گردآوری شده است. یافتهها نشان میدهد مؤلفههای پدیدارشناسانه زیارت در سه رکن اصلی قابل طبقهبندی است:

رکن زائر: شامل انگیزه فردی، باورهای دینی، مهماننوازی، تعاملات اجتماعی، تجارب منفی و خودآگاهی؛
رکن مکان زیارتی: شامل معنای مکانی، هندسه و انتزاع، فضاهای انتقالی، نشانهگذاری معنوی، ارتباط با طبیعت، مرکزیت و اصالت؛
رکن زیارت: شامل مناسک آیینی، معرفت نسبت به امام، تغییر وجودی، شفاعت، التزام اخلاقی و پیوند با خاطره جمعی.
نتایج نشان میدهد که الگوی مفهومی استخراجشده، ظرفیت ارائه چارچوبی برای بازآفرینی بافتهای زیارتی در قالب شهرسازی اسلامی را دارد؛ بهگونهای که ضمن حفظ اصالت تاریخی و فرهنگی، کیفیت معنوی فضا و ادراک قدسی زائر ارتقا یابد و تعادل میان توسعه فیزیکی و تعالی معنوی برقرار گردد.