1
دانشجوی دکتری شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران
2
استاد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران
3
دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنراسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده
زیارت بهمثابه یکی از مهمترین صورتهای تجربه دینی، علاوه بر نقشآفرینی در تعالی معنوی فرد، کارکرد هویتساز و انسجامبخش در بافت شهرهای اسلامی دارد؛ با این حال توسعههای کالبدی سالهای اخیر موجب فاصلهگیری تدریجی بافت مکانهای زیارتی از اصول شهرسازی اسلامی و کاهش کیفیت تجربه زیارت شده است. از اینرو، بهرهگیری از رویکرد پدیدارشناسی بهمنظور فهم مستقیم و معنادار زیارت از منظر زیستۀ زائر و نسبت او با مکان مقدس، ضرورتی نظری و کاربردی دارد. هدف پژوهش حاضر تبیین مؤلفههای پدیدارشناسانه زیارت از منظر شهرسازی اسلامی و پاسخ به این پرسش است که ابعاد معنایی و تجربی زیارت در سه رکن زائر، مکان زیارتی و خود پدیدۀ زیارت چگونه میتوانند مبنایی برای تدوین چارچوب شهرسازی اسلامی در بافت مکانهای زیارتی باشند؟. این پژوهش از نوع بنیادی، با رویکرد کیفی و روش تحلیلیـتفسیری است و دادهها از طریق مطالعات اسنادیـکتابخانهای گردآوری شده است. یافتهها نشان میدهد مؤلفههای پدیدارشناسانه زیارت در سه رکن اصلی قابل طبقهبندی است: رکن زائر شامل انگیزه فردی، باورهای دینی، مهماننوازی، تعاملات اجتماعی، تجارب منفی و خودآگاهی؛ رکن مکان زیارتی شامل معنای مکانی، هندسه و انتزاع، فضاهای انتقالی، نشانهگذاری معنوی، ارتباط با طبیعت، مرکزیت و اصالت؛ و رکن زیارت شامل مناسک آیینی، معرفت نسبت به امام، تغییر وجودی، شفاعت، التزام اخلاقی و پیوند با خاطره جمعی.