پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

بررسی جایگاه اذن و رضایت والدین در حج و عمره فرزند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
در مواردی که انجام حج فرزند باعث اذیت والدین شود، والدین نمیتوانند فرزند خود را از انجام حج واجب نهی کنند، اما لازم است حکم انجام حج مستحبی، عمره و نیز تأخیر در ادای حج واجب در این فرض (اذیت والدین)واکاوی شود. با وجود اینکه درخصوص حج واجب فرزند بالغ، دیدگاه فقهی متفق علیه عدم اشتراط اذن والدین است و ایذاء والدین تنها میتواند فوریت انجام حج را از بین ببرد، اما در مورد اشتراط اذن پدر، یا پدر و مادر در حج مندوب فرزند بالغ دیدگاههای متفاوتی وجود دارد.
مطابق نظر مشهور فقها اذن پدر یا مادر یا هر دو، برای ادای حج مستحبی فرزند شرط نیست، اما در جایی که حج مستحبی موجب ایذاء والدین میشود، گرچه مشهور قائلند که حرمت ایذاء والدین مانع تحقق استحباب حج و بطلان آن میشود، اما به نظر میرسد صحت حج استحبابی فرزند بالغ مشروط به عدم ایذاء والدین نیست و در هر صورت حج مستحبی صحیح است و تنها در صورتی که انجام حج یا فراهم آوردن مقدمات آن موجب ایذاء والدین گردد، فرزند بالغ مرتکب معصیت شده است و امکان جمع میان حکم استحبابی حج و حرمت ایذاء والدین وجود دارد؛ چراکه نهی از حج مستحبی در فرض ایذاء والدین، به امری خارج از اجزاء، شروط و اوصاف عبادت تعلق گرفته است.
همچنین برخلاف نظر مشهور فقها، که اذن ولی شرعی در حج صبی را شرط میدانند، با توجه به اینکه ذات عمل حج، یک فعل مالی نیست، باید قائل شد که حج مستحبی و عمره صبی همانند سایر عبادات او (مانند نماز و روزه) نیازمند اذن ولى نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. آخوند خراسانی، محمدکاظم (۱۴۰۹ق)، کفایة الاصول، قم، مؤسسه آل البیت:.
  2. آملى، محمدتقى (۱۳۸۰ق)، مصباحالهدى فی شرح العروةالوثقى، تهران، مؤلف.
  3. ابن ادریس حلّى، محمد بن منصور (۱۴۱۰ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  4. بحرانى، یوسف بن احمد (۱۴۰۵ق)، الحدائقالناضره فی أحکام العترة الطاهره، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  5. جمعى از پژوهشگران زیر نظر سید محمود هاشمى شاهرودى (۱۴۲۶ق)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت:، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:.
  6. حائرى طباطبایى، على بن محمد (۱۴۱۸ق)، ریاضالمسائل، قم، مؤسسه آلالبیت:.
  7. حائری یزدی، عبدالکریم (۱۴۱۸ق)، دررالفوائد، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
  8. حر عاملى، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق)، تفصیل وسائلالشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسهآلالبیت:.
  9. حسینى شاهرودى، سید محمود بن على (بیتا)، کتابالحج، قم، مؤسسه انصاریان.
  10. خمینی، سیدروحالله (بیتا)، تحریرالوسیلة، قم، موسسه مطبوعات دارالعلم.
  11. خویى، سیدابوالقاسم (۱۴۱۰ق)، المعتمد فی شرحالمناسک، قم، منشورات مدرسة دارالعلم - لطفى.
  12. ------- (۱۴۱۶)، معتمد العروة الوثقى، قم، منشورات مدرسة دارالعلم - لطفى.
  13. ------- (۱۴۱۸ق)، موسوعة الإمام الخوئی، قم، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی=.
  14. ------- (۱۳۵۲ق)، اجود التقریرات، تقریرات درس محقق نائینی، مطبعة العرفان.
  15. سبحانى تبریزی، جعفر (۱۴۲۴ق)، الحج فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم، مؤسسه امام صادق۷.
  16. سبزوارى، عبدالأعلى (۱۴۱۳)، مهذّب الأحکام، قم، مؤسسهالمنار.
  17. شهید اول، محمد بن مکى (۱۴۱۷ق)، الدروسالشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  18. ------- (۱۴۱۰ق)، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت، دارالتراث -الدارالإسلامیه.
  19. شهید ثانى، زینالدین بن على (۱۴۱۰)، الروضة البهیة فی شرحاللمعة الدمشقیة (المحشّى - کلانتر)، قم، کتابفروشى داورى.
  20. ------- (۱۴۱۹ق)، فوائد القواعد، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  21. -------(۱۴۱۳ق)، مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسه معارف الاسلامیه.
  22. شیخ صدوق، محمّد بن على (۱۴۱۳ق)، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  23. صاحب جواهر، محمد حسن (بیتا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاءالتراثالعربی.
  24. صافى گلپایگانى، لطفالله (۱۴۲۳ق)، فقه الحج، قم، مؤسسه حضرت معصومه۳.
  25. طباطبایى حکیم، سید محسن (۱۴۱۶ق)، مستمسک العروة الوثقى، قم، مؤسسة دارالتفسیر.
  26. طباطبایى یزدى، محمد کاظم (۱۴۰۹ق)، العروة الوثقى، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  27. طوسى، محمد بن حسن (۱۳۸۷ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
  28. ------- (۱۴۰۷ق)، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  29. ------- (بیتا)، الفهرست، نجف، المکتبة الرضویة.
  30. عاملى کرکى (محقق ثانى)، على بن حسین (۱۴۱۴ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آلالبیت:.
  31. علامه حلى، حسن بن یوسف (۱۴۲۰ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، مشهد، مؤسسه آلالبیت:.
  32. ------- (بیتا)، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آلالبیت:.
  33. فاضل هندى، محمد بن حسن (۱۴۱۶ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامى.
  34. فخرالمحققین، محمد بن حسن (۱۳۸۷ق)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
  35. فیاض، محمد اسحاق (بیتا)، تعالیق مبسوطة على مناسک الحج، قم، انتشارات محلاتى.
  36. قمی، سید حسن (۱۴۱۵ق)، کتاب الحج، نشر باقری.
  37. کلینى، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الکافی، تهران، دارالکتبالإسلامیة.
  38. کاظمی، محمد علی (۱۳۷۰ق)، فوائد الاصول، تقریرات درس محقق نائینی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه.
  39. کلانتری، ابوالقاسم (۱۳۸۳ش)، تقریرات درس شیخ انصاری، مطارح الانظار، قم، مجمع الفکر الاسلامی.
  40. گلپایگانی، محمدرضا (۱۴۱۳ق)، مسائل الحج، قم، دار القرآن الکریم.
  41. محقق حلی، جعفر بن حسن (۱۴۰۷ق)، المعتبر فی شرح المختصر، قم، مؤسسه سیدالشهداء۷.
  42. ------- (۱۴۰۸ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
  43. محقق داماد یزدى، محمد (۱۴۰۱ق)، کتابالحج، قم، چاپخانه مهر.
  44. نراقى، احمد بن محمدمهدى (۱۴۱۵ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آلالبیت:.