Hajj and Ziarah Research Journal

Hajj and Ziarah Research Journal

The Origin and Consequences of the Phenomenon of the Hajj of the Poor in the Islamic Maghreb

Document Type : Original Article

Authors
Mohammad Saeed Nejati 1
mohammadali Faqih Mohammadi Jalali 2
1 Member of the Department of History and Sirah, the Hajj and Pilgrimage Research Institute, level 4 of the History of Islam, Qum Seminary
2 PhD in History of Islam, level 4 of Fiqh and Usul of the Seminary, member of the Department of History and Sirah, the Hajj and Pilgrimage Research Institute
Abstract
The Hajj of the poor is a long-standing ritual in the Islamic Maghreb.
Introducing this ritual based on field data and explaining its origin based on
various continental, cultural, religious, and social factors is a task that this
library-based narrative and analytical research intends to do. Providing a
list of different parts of the Islamic Maghreb where the ritual of the Hajj of
the poor is held, the article introduces three areas of Asfi area (Sidi
Shashkal shrine), the tombs of Sidi Bo Khiyar and Idris I in Walili in the
Maghreb, and the pilgrimage of Khajeh Ahmad Yasvi in Turkmenistan and
Sheikh Bomba in Africa based on the reports. While reporting the criticism
of the opponents of this ritual, with a religious analytical approach, this
article investigates the misunderstanding of religious texts, the agreement
of the jurists of the region for the temporary closure of the Hajj, and the
special difficulties of the Hajj travel from the Maghreb as the most
important religious grounds for the emergence of this ritual in the Islamic
Maghreb. This research is interdisciplinary and can be classified in the
group of the theology and Hajj studies, based on religious literature, hadith jurisprudential data, and Internet reports with an approximate approach.
The result of this article is a phenomenological recognition of this ritual
and the like and their contexts in religious literature, unprecedented and
new in its kind in the Hajj literature.



Keywords
Hajj of the poor
pilgrimage of the poor
Idris al-Akbar
Sidi Bo Khiyar
Sidi Shashkal
Asfi
affordability in the Hajj
the Maghreb Hajj pilgrimage
  1. ابن بطوطه، محمد بن عبدالله‏ (1417ق)، ‏رحلة ابن بطوطة، مصحح: تازی، عبد الهادی، ریاض، اکادیمیه المملکه المغربیه‏‏.
  2. ابن جبیر، محمد بن احمد، رحلة ابن جبیر، بیروت، دار و مکتبه الهلال، اول.
  3. ابن حنبل، احمد بن حنبل (1416ق)، مسند الإمام احمد بن حنبل، بیروت، مؤسسة الرسالة، لبنان، چاپ اول.
  4. ابن خطیب، محمد بن عبدالله (2003م)، خطرة الطیف: رحلات فی المغرب و الأندلس، ابوظبی، بیروت، الموسسة العربیة للدراسات و النشر، دار السویدی‏، اول، چاپ اول.
  5. ابن رشید، محمد بن عمر بن رشید (2009م)، الفهری السبتی أبوعبدالله، دار الغرب الإسلامی.
  6. ابن سیده، علی بن اسماعیل (1421ق)، المحکم و المحیط الأعظم، دارالکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول.
  7. ابن عبدالحق بغدادی، صفى‌الدین عبدالمؤمن (1412ق)، مراصد الإطلاع علی أسماء الأمکنة و البقاع، بیروت، دارالجیل، اول.
  8. ابن فضل الله عمری، احمد بن یحیی (1421ق)، مسالک الأبصار، ابوظبی، المجمع الثقافی، چاپ اول.
  9. ابن ماجه، محمد بن یزید (1418ق)، سنن الحافظ أبى‌عبدالله محمد بن یزید القزوینی ابن ماجه، بیروت، دار الجیل، لبنان، چاپ اول.
  10. ابوالفرج اصفهانی (بی‌تا)، مقاتل الطالبیین، بیروت، دار المعرفة.
  11. پلانول، گزاویه دو (2008م)، تاریخ أرض الاسلام: الاسس الجغرافیة لتاریخ الاسلام، تونس، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول.
  12. ترمذی، محمد بن عیسی (1419ق)، الجامع الصحیح و هو سنن الترمذی، قاهره، دار الحدیث، مصر، چاپ اول.
  13. الجحمة، نواف عبدالعزیز (2008)، رحالة الغرب الاسلامی و صورة المشرق العربی من القرن السادس الی القرن الثامن الهجری (12-14م)، ابوظبی، الاهلیة للنشر و التوزیع دار السویدی للنشر و التوزیع، اول.
  14. جزی الکلبی‌ الغرنا‌طی، ابی‌‌عبدالله‌ محمد بن‌ محمد (1431ق)، الانوار فی‌ نسب‌ آل‌ النبی‌ المختا‌ر6، تحقیق‌ مهدی الرجا‌ئی‌، قم، ‌مکتبه‌ سما‌حه‌ آیة‌ الله‌ العظمی‌ المرعشی‌ النجفی‌، الخزانه‌ العا‌لمیه‌ للمخطوطا‌ت‌ الاسلامیه.
  15. حمیری، محمد بن عبدالمنعم (1984م)، الروض المعطار فی خبر الأقطار، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون، دوم.
  16. الخالدی النقشبندی، عبدالمجید بن محمد (1417ق)، الکواکب الدریة علی الحدائق الوردیة فی أجلاء السادة النقشبندیة، دمشق، دار البیروتی، چاپ اول.
  17. خلیلی، جعفر (1407ق)، موسوعة العتبات المقدسة، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
  18. دارمی، عبدالله بن عبدالرحمن (1421ق)، مسند الدارمی المعروف، ریاض، دار المغنی، عربستان، چاپ اول.
  19. سنائی، مهدی، «طریقه یسویه و نقش آن در گسترش اسلام در آسیای مرکزی»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال ششم، دوره سوم، شماره 19، پاییز 1376ش.
  20. الشدیاق، طنوس (1389ق)، أخبار الأعیان فی جبل لبنان، بیروت، منشورات جامعة لبنانیة، قسم الدراسات التاریخیة، چاپ اول.
  21. صدوق، محمد بن علی (1406ق)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، دار الشریف الرضی للنشر، قم.
  22. ـــــــــ (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
  23. طرابلسی المغربی، محمد بن محمد (1992م)، مواهب الجلیل فی شرح مختصر خلیل، دار الفکر، سوم.
  24. طوسی، محمد بن الحسن، 1407ق.، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیه (تحقیق خرسان)، چاپ چهارم.
  25. عبدری، محمد بن محمد (1426ق)، رحلة العبدری، مصحح: علی ابراهیم کردی، دمشق، دار سعدالدین‏، چاپ دوم.
  26. فاسی، حسن بن محمد الوزان، 2005م.، وصف افریقیا، قاهره، مکتبة الاسدی، چاپ اول.
  27. فخرالدین صفی، علی بن حسین (1429ق)، رشحات عین الحیاة فی مناقب مشایخ الطریقة النقشبندیة و آدابهم النبویة و أسرارهم الربانیة، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، چاپ اول.
  28. الکافی، احمد (2013م)، فتاوی شرعیة فی المسائل المالکیة، مصر، منصوره، دارالکلمه للنشر و التوزیع، اول.
  29. کلینی، محمد بن یعقوب (1430ق)، الکافی، ایران، قم، موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر، چاپ اول.
  30. مرغی، جاسم عثمان (1425ق)، الشیعة فی شمال أفریقیا، بیروت، لبنان، مؤسسة البلاغ.
  31. مزاری، آغا اسماعیل بن عوده (1990م)، طلوع سعد السعود، دار الغرب الاسلامی، بیروت.
  32. مسلم بن حجاج (1412ق)، صحیح مسلم، قاهره، دار الحدیث، مصر، چاپ اول.
  33. مقری، احمد بن محمد (1419ق)، نفح الطیب من غصن الأندلس الرطیب‏، مصحح: یوسف‏، بقاعی، بیروت، دار الفکر‏. ‏
  34. مونس، حسین (1384ش)، تاریخ و تمدن مغرب، ترجمه حمیدرضا شیخی، تهران، سمت و بنیاد پژوهش‌های رضوی، اول.
  35. مهنا، عبد‌الله علی (1413ق)، لسان اللسان، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  36. میرخواند شاه ولد (1270ق)، روضة الصفا، بی‌تا، بی‌جا.
  37. نسائی، احمد بن علی (1411ق)، السنن الکبری، لبنان، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، چاپ اول.

سایت‌های اینترنتی

  1. مواسم «حج الفقراء، فی المغرب... عبادة وتجارة محمد أمزیان نشر فی أخبارنا یوم21، 10-2012، https://www.hespress.com/104518‏
  2. موسم سیدی بوخیار «حج الفقراء». عبادة وتجارة، شبکة دلیل الریفنشر فی شبکة دلیل الریف یوم 21، 10ـ2012
  3. المغرب، روبورتاج، مغاربه، حج المسکین، زرهون

https://www.france24.com/ar/20180822

  1. حج المسکین بآسفی. إقبال ضعیف علی حج ضریح سیدی شاشکال، ربورطاج سعید الجدیانی، فی کود یوم 07 11، 2011، سایت مغرس
  2. حیمری، عمر؛ رؤیة سوسیولوجیة للمجتمع المغربی،

https://www.oujdacity.net/international-article-127820-ar/

http://sidirahal.net/widget-landing-page

https://hunasotak.com/article/2151

  1. سیدی شاشکال .. «حج المسکین» بضواحی آسفی.

https://www.maghress.com/almassae/216503

  1. حج المسکین «لمن لا یستطیع إلی مکة سبیلا فی المغرب».

https://middle-east-online.com

  1. احمد امشکح؛ سیدی شاشکال... «حج المسکین» بضواحی آسفی؛ هکذا یحج الفقراء إلی الضریح تزامنا مع یوم عرفة؛ 08ـ10ـ2014
  2. قبله‌گاه جدید خرافیون/ به مکه نروید در مراکش حاجی شوید! خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ انتشار: ۲۴ آذر ۱۳۸۷.

https://iqna.ir/fa/news/1719078

Hajj and Ziarah Research Journal
Volume 5, Issue 3 - Serial Number 11
Winter 2021
Pages 181-205