Hajj and Ziarah Research Journal

Hajj and Ziarah Research Journal

Shiblī’s Hadith on the Secrets of the Hajj: Shiites’ Narration or Sufis’ Story?

Document Type : Original Article

Author
Ph.D. in Islamic History and Civilization, University of Tehran
Abstract
Some recent Shia texts narrate a conversation taken place between Imam Zein al-Abedin (AS) and a man named “Shiblī” through which the Imam interprets the rituals of the Hajj and its spiritual secrets in a mystical way. This narration has been cited by the contemporary Shia authors since Muḥammad Nūrī narrated it in Mustadrak al-wasāʾil. However, there are several ambiguities about the document and validity of this narration and the nature of the man addressed by the Imam (AS) about which Shia authors have not reached a definite and clear conclusion. The findings of this study show that in the ancient Sufis’ texts and sometimes other popular sources, there are different versions of this dialogue, but with a similar structure, in most of which, a mystical interpretation of the Hajj rites is narrated by one of the Sufi shaykhs in the format of a dialogue between Junaid Baghdadi and his disciple, Abū Bakr al-Shiblī, two prominent Sufis of the Baghdadi school of Sufism in the 3rd and 4th centuries AH, or between Shiblī and another Sufi. Also, a more detailed Shia version, probably in the later periods, was found its way into the Shia texts as a dialogue between Shiblī and Imam Zein al-Abedin (AS).
Keywords
Subjects

1. ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (1415ق / 1995م). مثیر العزم الساکن الی اشرف الاماکن، تحقیق: مرزوق علی ابراهیم، الریاض، دار الرایة، چاپ اول.
2. ابن عربی، محمد بن محمد (1405ق / 1985م). الفتوحات المکّیة، تحقیق: عثمان یحیی، القاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
3. اسرار الحج فی حوارٍ بین الامام زین العابدین7 والشبلی (بی‌تا). بی‌جا، بی‌نا.
4. اشرف‌زاده، رضا (1386). «ناصر خسرو و تأویل مناسک حج»، فصل‌نامه تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، شماره 14.
5. جوادی آملی، عبدالله (1371). صهبای صفا، نشر مشعر.
6. ــــــــــ (1377). صهبای حج، قم، اسراء، چاپ اول.
7. حائری، جعفر عباس (1425ق) بلاغة الامام علی بن الحسین7: خطب و رسائل و کلمات، قم، دار الحدیث.
8. حائری، عبدالحسین (1346) فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی (ج1/9)، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی.
9. حسینی جلالی، سید محمدرضا (1418ق). جهاد الامام السجّاد7، قم، دار الحدیث، چاپ اول.
10. حسینی حائری، سید کاظم (1430ق). تزکیة النفس، ‌ قم، دار البشیر، چاپ اول.
11. خامه‌یار، احمد (1397). «عرفات و بناهای آن در گذر تاریخ»، میقات حج، شماره 104.
12. خرگوشی، عبدالملک بن محمد (1999م). تهذیب الاسرار، تحقیق: بسّام محمّد بارود، ابوظبی، المجمع الثقافی.
13. خوارزمی، محمد بن اسحاق (1420ق / 2000م). اثارة الترغیب والتشویق الی تاریخ المساجد الثلاثة والبیت العتیق، تحقیق: سید کسروی حسن، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
14. دانش‌پژوه، محمدتقی (1339). فهرست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، تهران، چاپخانه دانشگاه تهران.
15. سلمی، محمد بن حسین (1406ق / 1986م). طبقات الصوفیة، تحقیق: نورالدین شریبه، «القاهره، مطبعة الخانجی، چاپ دوم.
16. ــــــــــ (1421ق/ 2001م). حقائق التفسیر، بیروت، دارالکتب العلمیة.
17. شوشتری، عبدالله بن نورالدین (بی‌تا / سده 12ق). التحفة السنیّة فی شرح النخبة المحسنیة، نسخه خطی شماره 4735 در کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
18. قائنی، محمد (1429ق). المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة: الحج والمعرة (1)، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، چاپ اول.
19. قشیری، عبدالکریم بن هوازن (1422ق / 2001م). الرسالة القشیریة، بیروت، دار الکتب العلمیة.
20. محمدی ری‌شهری، محمد، (1386). حج و عمره در قرآن و حدیث، با همکاری عبدالهادی مسعودی، ترجمه جواد محدّثی، تهران، مشعر، چاپ اول.
21. ناصر خسرو (1304-1307ش). دیوان قصاید و مقطّعات، تهران، مطبعه مجلس.
22. نسخه‌های خطی: نشریه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران ـ دفتر 7 (1353). زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران، بی‌نا.
23. نسخه‌های خطی: نشریه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران ـ دفتر 11 و 12 (1362). زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و اسماعیل حاکمی، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
24. نوری، حسین بن محمدتقی (1407ق) مستدرک الوسائل ومستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
25. هجویری، علی بن عثمان (1374). کشف المحجوب، تصحیح محمدحسین تسبیحی (رها)، اسلام آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
26. ــــــــــ (1383). کشف المحجوب، تصحیح محمود عابدی، تهران، سروش.
27. ــــــــــ (1926م). کشف المحجوب، تصحیح والنتین ژوکوفسکی، لنینگراد، مطبعه دارالعلوم اتحاد جماهیر شوروی.