پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

تحلیل تعهدات حقوق بشری دولت میزبان در مناسک حج: از کرامت انسانی تا حق بر صلح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سیده لطیفه حسینی
استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران
چکیده
مناسک حج به عنوان یکی از تجمعات بزرگ مذهبی جهان، بستری برای اعمال و رعایت حقوق بنیادین بشر به شمار می رود. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی و تحلیل تعهدات حقوق بشری دولت عربستان سعودی در مناسک حج می پردازد. موضوع اصلی این پژوهش، نحوه تعامل دولت عربستان با اصول بنیادین حقوق بشر در قبال زائران خارجی با تمرکز بر مفاهیمی چون کرامت انسانی، حق حیات، امنیت، آزادی مذهب، منع تبعیض و حق بر صلح است.
با توجه به اینکه عربستان عضو بسیاری از معاهدات بین المللی، نظیر میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی نیست، مقاله با استناد به عرف عام بین المللی، قواعد آمره، منشور ملل متحد و رویه نهادهای حقوق بشری، سعی دارد اثبات کند که دولت عربستان به رغم عدم عضویت، همچنان به رعایت هنجارهای بین المللی حقوق بشر مکلف است. تحلیل مصادیق نقض این تعهدات در وقایعی چون فاجعه منا، برخوردهای فرقه ای با زائران شیعه، تبعیض نژادی علیه زائران آفریقایی و ممانعت از اجرای مناسک مذهبی غیر همسو با شریعت رسمی کشور میزبان، نشان دهنده نقض اصول حقوق بشر از طرف عربستان است که مخالف هنجارهای بین المللی است تا در نهایت مشخص شود که با توجه به عدم کارایی سازوکارهای داخلی عربستان و نبود نهاد بی طرف نظارتی در مراسم حج، راهکارهایی نظیر ایجاد منشور جهانی حقوق زائران دینی، فعال سازی نهادهای ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل و پیگیری حقوقی کشورهای متضرر از نقض حقوق زائران، پیشنهاد شده است.
کلیدواژه‌ها
مناسک حج
عربستان سعودی
حقوق بشر
کرامت انسانی
حق بر صلح
موضوعات
  1. قرآن
  2. نهج البلاغه
  3. بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری،(۱۹۹۹م)، جلد ۴، ریاض، دارالسلام.
  4. جوان آراسته، حسین، (۱۳۸۸ش)، حقوق اجتماعی و سیاسی در اسلام، قم، دفتر نشر معارف.
  5. شریفی طراز کوهی، حسین، (۱۳۸۰ش)، حقوق بشر (نظریه ها و رویه ها)، تهران، دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
  6. طالبی، عباسعلی، حبیب الله ابوالحسن شیرازی، (۱۴۰۰ش)، «بررسی تطبیقی وضعیت حقوق بشر در ایران و عربستان»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال دهم، شماره چهارم، (پیاپی ۲۳)، زمستان ۱۴۰۰ش، ص ۱۱۰ الی ۱۴۰.
  7. قائمی خرق، محسن (۱۴۰۳ش)، «حج به مثابه راهبرد عملی تحقق حقوق بشر؛ با تأکید بر رویکرد امامین انقلاب»، پژوهشنامه حج و زیارت، سال نهم، شماره بیست و چهارم، بهار و تابستان ۱۴۰۳، ص۶۱- ۹۰.
  8. قاری سید فاطمی، سیدمحمد (۱۳۸۸ش)، حقوق بشر در جهان معاصر، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش، ج۱.
  9. کعبی، عباس، (۱۳۹۴ش)، تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اصول قانون اساسی، حقوق ملت (اصول نوزدهم تا بیست و نهم)، تهران، شورای نگهبان، پژوهشکده شورای نگهبان، ج۳.
  10. مجموعه اسناد بین‎المللی حقوق بشر، (۱۳۸۱ش)، زیر نظر اردشیر امیر ارجمند، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، ج۱ و۲.
  11. منتظرى، حسینعلى، (۱۴۲۹ق)، حکومت دینى و حقوق انسان، قم، ارغوان دانش.
  12. هاشمی، سیدمحمد، (۱۳۸۴ش)، حقوق بشر و آزادی های اساسی، تهران، نشر میزان.
    1. Alston, P. (Ed.) (2005). Non - State Actors and Human Rights. Oxford: Oxford University Press.
    2. Amnesty International. (2023). Amnesty International Report 2022/23: The State of the World’s Human Rights. POL 10/5670/2023.
    3. Al - Rasheed, M. (2010). A History of Saudi Arabia (2nd ed.). Cambridge University Press.
    4. Amnesty International. (2023). Amnesty International Report 2022/23: The State of the World’s Human Rights. POL 10/5670/2023
    5. Brownly, Chris, (1999), “Universal Human Rights: A Critique” in: Dunne Tim and Wheeler Nicholas J, Human Rights in Global Politics, Cambridge University Press.
    6. Brownlie, I. (2012). Principles of Public International Law (8th ed., edited by James Crawford). Oxford: Oxford University Press.
    7. Buergenthal, Thomas. (2011). Public International Law: Cases and Materials. 8th Edition. St. Paul, MN: West Academic Publishing.
    8. Dunne, T., & Wheeler, N. J. (Eds.). (1999). Human Rights in Global Politics. Cambridge: Cambridge University Press.
    9. European Court of Human Rights. (1998). Osman v. The United Kingdom (Application No. 23452/94). Judgment of 28 October 1998. Reports of Judgments and Decisions, 1998 - VIII, 3124
    10. General Assembly of the United Nations, Universal Declaration of Human Rights, Resolution 217 A (III), 10 December 1948.
    11. Harris, D.J, (2004), Case and Materials on International Law, Sixth Edition, London Sweet
    12. Henckaerts, Jean - Marie, and Doswald - Beck, Louise. (2005). Customary International Humanitarian Law, Volume I: Rules. ICRC and Cambridge University Press.
    13. Human Rights Watch. (2023). World Report 2023: Events of 2022. New York: Seven Stories Press.
    14. Human Rights Watch. Saudi Arabia: Act Swiftly to Address Hajj Tragedy, 28 September 2015. https://www.hrw.org/news/2015/09/28/saudi - arabia - act - swiftly - address - hajj - tragedy
    15. Human Rights Watch. (2023). World Report 2023: Events of 2022. Seven Stories Press. Retrieved from https://www.hrw.org/world - report / 2023
    16. Hans, Kung, (1985), Christianity and the world religion: paths of dialogue with Islam, Hinduism and Buddhism, Glasgow.
    17. International covenant on civil and political Rights, united nation, UN General Assembly Resolution 2200A (XXI), 16 December 1966, Articles 2, 6, 7
    18. Inter - American Court of Human Rights, Velasquez Rodríguez v. Honduras, Judgment of 29 July 1988, para. 17
    19. ICJ Reports International Court of Justice (ICJ), Barcelona Traction, Light and Power Company, Limited (Belgium v. Spain), Second Phase, Judgment of 5 February 1970, ICJ Reports 1970, p. 3, esp. p. 32.)
    20. International Court of Justice (ICJ), Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory, Advisory Opinion, 9 July 2004, ICJ Reports 2004, paras. 134 - 137.)
    21. International Law Commission (ILC), Draft Conclusions on Identification of Customary International Law, Report of the ILC, UN Doc. A/73/10 (2018), Conclusion 2 & 9.
    22. League of Arab States. Arab Charter on Human Rights, 22 May 2004, entered into force 15 March 2008, Article 30
    23. Lerner, Natan, Religion, (2006), Secular Beliefs and Human Rights, Martinus Nijhoff Publishers, Leiden. Boston.
    24. Meron, Theodor. (2006). The Humanization of International Law. Leiden & Boston: Martinus Nijhoff Publishers.
    25. Organization of Islamic Cooperation, Agreement on the facilitation of the pilgrimage (Hajj),1979
    26. Organization of African Unity. African Charter on Human and Peoples’ Rights, 27 June 1981, Article 8
    27. Organization of the Islamic Conference (OIC), (1990), “Cairo Declaration on Human Rights in Islam,” Adopted at the Nineteenth Islamic Conference of Foreign Ministers, Cairo, Egypt, 5 August 1990 (OIC Doc. No. OIC/CFM - 19/90/WP.4/Rev.1
    28. Organisation of Islamic Cooperation. (2008). Charter of the Organisation of Islamic Cooperation. Retrieved from https://www.icnl.org/research/library/transnational_oic - charter - en/
    29. Peters, A. (2016). Beyond Human Rights: The Legal Status of the Individual in International Law (J. Huston, Trans.). Cambridge University Press.
    30. Rehman, Javaid, (2010), International Human Rights Law, Longman, Second Edition.
    31. Rahman, Javaid and Bureau, Susan, (2007), Religion, Human Rights and International Law, a critical examinations of Islamic State practice, Leiden, Boston, Martinus Nijhoff.
    32. UN Human Rights Committee. General Comment No. 18: Non - Discrimination, 10 November 1989, CCPR/C/21/Rev.1/Add.1, para7,13
    33. United Nations General Assembly. Universal Declaration of Human Rights, Resolution 217 A (III), 10 December 1948, Article 18
    34. UN Human Rights Committee. General Comment No. 22: The Right to Freedom of Thought, Conscience and Religion (Art. 18), CCPR/C/21/Rev.1/Add.4, 30 July 1993, para 4,8)
    35. UN General Assembly, Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief, 1981, arts. 1 - 6
    36. UN Human Rights Committee. General Comment No. 36: The Right to Life (Article 6), CCPR/C/GC/36, 30 October 2018
    37. UN Human Rights Committee. General Comment No. 36 (2018) on Article 6: Right to Life, CCPR/C/GC/36, para. 21
    38. United Nations General Assembly, Declaration on the Right of Peoples to Peace, Resolution 39/11, 12 November 1984
    39. UNGA, Declaration on the Right to Peace, A/RES/71/189, 19 December 2016
    40. UN Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief, Annual Report, A/HRC/43/48, 2020
    41. United Nations International Law Commission (ILC), “Draft Articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts, with Commentaries,” Yearbook of the International Law Commission, 2001, Vol. II, Part Two, UN Doc. A/56/10.
    42. United Nations. (1945). Charter of the United Nations and Statute of the International Court of Justice. San Francisco: United Nations.
    43. United Nations Human Rights Council. (2013). World Programme for Human Rights Education: Adoption of the Plan of Action for the Third Phase (Resolution 24/15), A/HRC/RES/24/15.
    44. United Nations Human Rights Committee. (2001). General comment No. 29: States of emergency (article 4). CCPR/C/21/Rev.1/Add.11. Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/451555
    45. United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights. (2011). The Concept of Human Dignity. ST/HR/058. Retrieved from https://digitallibrary.un.org/record/765262
    46. United Nations. (1969). United Nations Treaty Series, Volume 660. Retrieved from https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20660/v660.pdf
    47. United Nations Human Rights Committee. (1982). General Comment No. 6: Article 6 (Right to Life). 16th session, U.N. Doc. HRI/GEN/1/Rev.1.
    48. United Nations Human Rights Council. (2021). Report of the Special Rapporteur on freedom of religion or belief (A/HRC/46/30). https://undocs.org/A/HRC/46/30
    49. United Nations General Assembly, Resolution 71/189, “Declaration on the Right to Peace” (2016)
    50. United Nations General Assembly, “Declaration on the Right of Peoples to Peace,” Resolution A/RES/39/11, adopted on 12 November 1984, 39th Session of the General Assembly
پژوهشنامه حج و زیارت
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 26
بهار و تابستان 1404
اردیبهشت 1405
صفحه 67-99