هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و استاد حوزه علمیه قم
چکیده
گورستانهای تاریخی، مظهری از «تاریخ و تمدن»، «هویت» و «حق بر کرامت بازماندگان و مدفونان» است؛ از اینرو در نظامهای حقوقی مختلف بدان اهمیت داده شده و قواعد حقوقی متعددی به منظور صیانت و حراست از گورستانهای تاریخی و دسترسی بدان لحاظ شده است. بر همین اساس مسئله اصلی این نوشتار بررسی منطقه تاریخی بقیع به عنوان یکی از مقابر تاریخی مهم در پرتو سنجههای حقوق تطبیقی، رفتارها و قواعد حقوقی موضوعه در کشورهای مختلف است. نویسنده در این نوشتار توصیفی-تحلیلی در نهایت به این نتیجه دست یافته که حراست از گورستانهای تاریخی و جرمانگاری «تخریب و هتک حرمت» آن در کشورهای مختلف نشان از یک عرف مستمر و غیر سیال در نظامهای مختلف دارد. همچنین اصول متعددی در قبال بقیع باید مراعات شود که از آن جمله میتوان به «حق دسترسی و ارتفاق»، «مشارکت ذینفعان در اداره بقیع» و «منع استفاده زیانبار از این سرزمین» اشاره کرد.
خمینی، سیدروحالله (۱۴۲۱)، کتاب البیع، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ اول.
ذهبی، محمد بن احمد (۱۴۱۰)، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، به کوشش عمر عبدالسلام، بیروت، دار الکتاب العربی.
زارعی، محمدحسین (۱۳۷۶)، «تحلیلی از پیوند حقوق اداری و مدیریت دولتی بر پایه حاکمیت قانون»، مدیریت دولتی، شماره ۳۸.
زحیلی، وهبه (بیتا)، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دار الفکر، چ چهارم.
السمهودی، علی بن عبدالله (۲۰۰۶)، وفاء الوفا بأخبار دارالمصطفی، به کوشش محمد عبدالحمید، بیروت، دار الکتب العلمیه.
سندی، محمد بن عبدالهادی (بیتا)، حاشیة السندی علی سنن النسائی، به کوشش عبدالفتاح، حلب، مکتب المطبوعات الاسلامیه.
سیوطی، عبدالرحمان بن ابیبکر (۱۴۰۶)، شرح السیوطی لسنن النسائی، به کوشش عبدالفتاح، حلب، مکتبة المطبوعات الاسلامیه.
-------(بیتا)، تاریخ الخلفاء، به کوشش جمعی از ادبا، بیروت، بینا.
شهید اول، محمد بن مکی (بیتا)، القواعد و الفوائد، قم، کتابفروشی مفید، چ اول.
شوکانی، محمد بن علی (۱۴۱۳)، نیل الاوطار، به کوشش عصام الدین، مصر، دار الحدیث.
طبرسی، فضل بن حسن (۱۴۰۶)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه.
طبسی، نجمالدین (بیتا)، النفی و التغریب فی مصادر التشریع اسلامی، قم، مجمع الفکر الاسلامی، چ اول.
عزیزی، ستار (۱۳۸۵)، حمایت از اقلیتها در حقوق بینالملل، همدان، نور علم.
علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱۳)، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، انتشارات اسلامی، چ اول.
علیش، محمد (۱۴۰۹)، منح الجلیل، بیروت، دار الفکر.
غماری حسنی، احمد (۱۴۲۹)، احیاء المقبور من ادلة جواز بناء المساجد، قاهره، مکتبة قاهره.
فخر رازی، محمد بن عمر (۱۴۱۵)، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
فخر المحققین، محمد بن حسن (۱۳۸۷)، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چ اول.
قائمی خرق، سیدمحسن؛ آقایینژاد، سمیه (۱۴۰۱)، «ماهیت و هنجارهای حقوقی حاکم بر قبرستان بقیع در فقه و حقوق بینالملل؛ با تأکید بر حقوق بینالملل اسلامی»، پژوهشنامه حج و زیارت، دوره ۷، شماره ۳، ۱۰۴ - ۷۷.
قسطلانی، احمد بن محمد (بیتا)، ارشاد الساری، مصر، المطبعة الکبری الامیریه.
مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۴ق)، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب اسلامیه، چاپ دوم.
المرشدی، منی عبدالعالی موسی (۲۰۱۸)، «جریمة انتهاک حرمة القبور (دراسة مقارنة)»، مجلة المحقق الحلی للعلوم القانونیة و السیاسیة، العدد الاول، السنة العاشرة.
النجدی، حمد بن ناصر (بیتا)، الفواکه العذاب، به کوشش عبدالسلام، دار العاصمه.
نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ هفتم.
نسائی، احمد بن علی (۱۴۲۱)، سنن الکبری، محقق: حسن عبد المنعم شلبی، بیروت، مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولی.
هاشمی، حبیبالله و دیگران (۱۴۰۰ق)، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران، مکتبة الاسلامیه، چاپ چهارم.
ابن حجر هیتمی، احمد بن محمد (۱۴۲۴)، الفتاوی الفقهیة الکبری، بیروت، دار الفکر.
قوانین و مقررات
نظام المقابر رقم (۱۸) لسنة ۱۹۳۵ المعدل.
قانون اتحادی شماره (۱۰) لسنة ۲۰۲۱ فی شأن تنظیم المقابر وإجراءات الدفن
نظام السیاحة الصادر بالمرسوم الملکی م/۲ و تاریخ ۹/۱/۱۴۳۶ق.
لائحة الأماکن السیاحیة العامة.
نظام الآثار والمتاحف والتراث العمرانی الصادر بالمرسوم الملکی رقم م\۳ بتاریخ ۹\۱\۱۴۳۶ق.
Books & Articles
Annotation, R. F. Martin (1952). Removal and Reinterment of Remains, 21 A.L.R.2d 472 § 6.
Camuffom D (2019). Microclimate for Cultural Heritage: Measurement Risk Assessment, Conservation, Restoration, and Maintenance of Indoor and Outdoor Monuments, Elsevier.
Christopher A. Amato (2002). Digging Sacred Ground: Burial Site Disturbances and the Loss of New York’s Native American Heritage, 27 Colum. J. Envtl. L. 1.
Daniel M. Filler & Alfred L. Brophy (2005). Grave Matters: The Ancient Rights of the Graveyard. Available at: https://scholarship.law.ua.edu/fac_working_papers/25.
Danny R. Veilleux (1989). Annotation, Liability for Desecration of Graves and Tombstones, 77 A.L.R.4th 108 §§ 2 - 3, 5.
Davtyan, Ani (n.d.) (2016). “Principles of Civil Procedure”, Available at: http://www.archiv.jura.unisaarland.de/projekte/Bibliothek/text.php?id=65
Ellison, Ralph (1995). Going to the Territory, in THE COLLECTED WORKS OF RALPH ELLISON 594 - 95 (John Callahan ed).
Johannot-Gradis, Christiane (2015). “Protecting the past for the future: How does law protect tangible and intangible cultural heritage in armed conflict?”, International Review of the red cross 97.
Quigley, Catherine (2001). Skulls and Skeletons: Human Bone Collections and Accumulations, McFarland Publishing, Inc., Jefferson, NC.
Robenstein, William. B (2001), “The Concept of Equality in Civil Procedure”. Available at Social Science Research Network (SSRN); https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=281271
Seidemann, Ryan M., Christopher M. Stojanowski, and Fredrick J. Rich (2009). The Identification of a Human Skull Recovered from an eBay Sale, Journal of Forensic Sciences, 54, No. 6, 1247 - 1253.
Shaheed, Farida (22 March 2010), Report of the Independent Expert in the Field of Cultural Rights (Report), Pursuant to Resolution 10/23 of the Human Rights Council, A/HRC/14/36.
Shrestha R, Krishan K, Kanchan T (2021). Dignity and Rights of the Dead and Their Families: A Compromise in the Time of Coronavirus Disease 2019. Medicine, Science and the Law, 61, no. 1, 58 - 60.
Sloane, David Charle (1991).The Last Great Necessity: Cemeteries in American History, Baltimore, The Johns Hopkins University Press.
Solum, Lawrence B (2004). “Procedural Justice”, Southern California Law Review, Vol. 78, pp. 181 - 321. Available at Social Science Research Network (SSRN); https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=636721
Spiridon, P., & Sandu, I (2009). “Conservation of cultural heritage: from participation to collaboration. ENCATC Journal of Cultural Management and Policy, 5, No. 1, 43 - 52.
Vanderstraeten, Raf (2014). Burying and Remembering the Dead, Memory Studies, 7, No. 4, 457 - 471.
Vrdoljak, Ana (2013). The Cultural Dimension of Human Rights, OUP Oxford.
قائمی,سید محسن . (1404). بایستههای حقوقی حاکمیت بر «جنة البقیع» بر پایه تجربه حمایت از «گورستانهای تاریخی» در حقوق تطبیقی. پژوهشنامه حج و زیارت, 9(2), 33-67.
MLA
قائمی,سید محسن . "بایستههای حقوقی حاکمیت بر «جنة البقیع» بر پایه تجربه حمایت از «گورستانهای تاریخی» در حقوق تطبیقی", پژوهشنامه حج و زیارت, 9, 2, 1404, 33-67.
HARVARD
قائمی سید محسن. (1404). 'بایستههای حقوقی حاکمیت بر «جنة البقیع» بر پایه تجربه حمایت از «گورستانهای تاریخی» در حقوق تطبیقی', پژوهشنامه حج و زیارت, 9(2), pp. 33-67.
CHICAGO
سید محسن قائمی, "بایستههای حقوقی حاکمیت بر «جنة البقیع» بر پایه تجربه حمایت از «گورستانهای تاریخی» در حقوق تطبیقی," پژوهشنامه حج و زیارت, 9 2 (1404): 33-67,
VANCOUVER
قائمی سید محسن. بایستههای حقوقی حاکمیت بر «جنة البقیع» بر پایه تجربه حمایت از «گورستانهای تاریخی» در حقوق تطبیقی. پژوهشنامه حج, 1404; 9(2): 33-67.