عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی
چکیده
میان احادیث مربوط به زیارت قبور، معدود روایاتی از نهی زیارت قبور از سوی رسول خدا۹ حکایت دارد؛ از جمله این حدیث رسول خدا۹ است: «من زار القبور فلیس منا» یا حدیث «الا انی کنت نهیتکم عن زیارة القبور...» و نمونههای دیگری که برخی از عالمان وهابی برای نفی مشروعیت زیارت به آنها استناد کردهاند و میکوشند تا این سنت حسنه (زیارت قبور) را متروک، و با سیره سلف در تعارض نشان دهند. در مقابل آن احادیثی وجود دارد که بر جواز زیارت و نسخ روایات مزبور حکایت دارد. نویسنده در پژوهش حاضر در تلاش است تا با بهره گیری از روش کتابخانه ای و با اتکا به متون روایی اهل سنت، ضمن بررسی سندی و متنی روایات مذکور به این سؤالات پاسخ دهد که شأن صدور احتمالی چنین روایاتی چه بوده؟ و این روایات در متون اهل سنت چه جایگاهی دارند و روایات متعارضی که میتواند ناسخ آنها باشد چیست؟ و چگونه میتوان نسخ آنها را اثبات کرد. نتیجه تحقیق نشان میدهد علاوه بر ایرادات اسنادی این روایات، با استناد به ادله روایی متعارض در متون اهل سنت، روایاتی از ایندست، بهکلی نسخ شدهاند.
آلوسی، نعمان بن محمود (۱۴۰۱ق)، جلاء العینین فی محاکمة الأحمدین، مدینه، مطبعة المدنی.
آلبانی، محمد ناصرالدین (۱۴۱۲ق)، سلسلة الأحادیث الضعیفة والموضوعة وأثرها السیئ فی الأمة، الریاض، دار المعارف.
------- (۱۴۳۱ ق)، موسوعة الألبانی فی العقیده، تحقیق شادی بن محمد بن سالم آل نعمان، یمن، مرکز النعمان للبحوث والدراسات الإسلامیة وتحقیق التراث والترجمة.
ابن ابیشیبه، عبدالله بن محمد (۱۴۰۹ ق)، المُصنّف فی الاحادیث والآثار، تحقیق سعید محمداللحام، بیروت، دارالفکر.
ابن باز، عبدالعزیز بن عبدالله (۱۴۳۳ق)، فتاوى نور على الدرب، جمعها: محمد بن سعد الشویعر، بیجا، بینا.
ابن بطال، علی بن خلف (۱۴۲۳ق)، شرح صحیح البخارى، تحقیق أبو تمیم یاسر، الریاض، دار النشر: مکتبة الرشد .
ابن تیمیة، احمد بن عبدالحلیم (۱۴۱۶ق)، مجموع الفتاوی، المدینة النبویة، مجمع الملک فهد.
همو (بیتا)، الإخنائیه (أو الرد علی الاخنائی)، تحقیق أحمد بن مونس العنزی، جده، دار النشر.
ابن جوزی، عبدالرحمان بن علی (۱۴۱۵ق)، مثیر العزم الساکن إلی أشرف الأماکن، دار الرایة.
ابن حبان، محمد بن حبان (۱۴۱۴ق)، صحیح ابن حبان، بیروت، مؤسسة الرسالة.
ابن حجر عسقلانی (۱۳۷۹ق)، احمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار المعرفه.
ابن حمزه رملی، محمد بن احمد (۱۴۰۴ق)، نهایة المحتاج إلى شرح المنهاج، بیروت، دار الفکر.
ابن حنبل، أحمد بن محمد (۱۳۶۸ق)، المسند، تحقیق احمد محمد شاکر، مصر، دارالمعارف للطباعة و النشر.
ابن شبه نمیری، عمر بن شبه (۱۴۱۰ق)، تاریخ المدینة المنورة، حققه فهیم محمد شلتوت، بیروت: دار التراث
ابن عبدالهادی مقدسی، محمد بن احمد (۱۴۲۴ق)، الصارم المنکی فی الرد علی السبکی، تحقیق عقیل بن محمد، بیروت، مؤسسة الریان.
ابن قیم جوزیه، محمد بن ابیبکر (۱۴۱۲ق)، زادالمعاد فی هدی خیر العباد، بیروت، مؤسسة الرساله.
ازدی، معمر بن راشد (۱۴۰۳ق)، الجامع، تحقیق حبیب الرحمان الأعظمی، المجلس العلمی بباکستان.
بخاری، محمد بن اسماعیل (۱۴۱۰ق)، صحیح البخاری، مصر، نشر احیاء کتب السنه.
بیهقی، أحمد بن حسین (۱۴۲۴ق)، السنن الکبری، تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیة.