پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

کارکرد حج در گسترش وحدت، استکبارستیزی و ظلم ستیزی میان مسلمانان (متأثر از مؤلفه های فرهنگ سیاسی تشیع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران
2 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد، تهران
چکیده
حج  بزرگترین اجتماع مسلمانان و پدیده ای چند بعدی و فراملی است. این فریضه کارکردهای متنوعی دارد و از ابعاد مختلفی تشکیل شده است که این ابعاد در طول پانزده قرن از ظهور اسلام تأثیرات فراوانی از فرهنگ سیاسی مذهب شیعه داشته است.  پرداختن به نقش و جایگاه فرهنگ سیاسی تشیع در حج می تواند تأثیر این مذهب را بر عموم مسلمانان به نمایش بگذارد.
نویسنده این پژوهش با روش کیفی تحلیل اسنادی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و از طریق گردآوری داده ها از روش فیش برداری دنبال پاسخ به این پرسش است که مؤلفه های فرهنگ سیاسی تشیع چه نقش و جایگاهی در کارکرد حج دارد؛ در این پژوهش روی تأثیر سه مؤلفه محوری در فرهنگ سیاسی تشیع، (عدالت خواهی، استکبارستیزی و تقیه) بر حج تمرکز خواهد شد. بر اساس یافته های این پژوهش حج تحت تأثیر فرهنگ سیاسی تشیع به فرصتی برای نمایش ظلم ستیزی، تبلور عدالت خواهی  و فرصتی برای قیام و مقابله یکپارچه، عظیم و عزتمندانه ملت های مسلمان علیه مفسدان و حمایت از حرکت مستضعفان علیه مستکبران تبدیل شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. منابع:

    1. ابوطالبی، مهدی (۱۳۸۴)، «نقش فرهنگ سیاسی شیعه در انقلاب اسلامی ایران»، معرفت، بهمن ۱۳۸۴، ش ۹۸، ص ۱۰-۲۳.
    2. بی آزار شیرازی، عبدالکریم و بشیر سلیمی (۱۳۸۸) شیعه شناسی، آشنایی با مذاهب اسلامی، وحدت اسلامی و پاسخ به شبهات، تهران، مشعر.
    3. بی آزار شیرازی، عبدالکریم (۱۳۷۱)، «تقریب بین شیعه و سنى در مناسک حج»، میقات حج، شماره ۱.
    4. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۳۶۶ ش)، تصنیف غررالحکم و دررالحکم، قم، دفتر تبلیغات ،چاپ اول.
    5. جهانگیری، جهانگیر و بوستانی، داریوش (۱۳۸۴) «بررسی عوامل مؤثر بر فرهنگ سیاسی مطالعه موردی: افراد ۱۱ سال به بالای شهر شیراز»، دانشکده علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، بهار ۱۳۸۴، ش ۸۱، ص ۴۳۸ تا ۴۱۱.
    6. حیدری، مظاهر (۱۳۹۸) «مبانی و اصول گفت وگو از منظر اسلام»، میقات حج، مرداد ۱۳۹۸، دوره ۲۷، شماره ۱۰۸ ، ص۱۱۹-۱۴۶.
    7. جمعی از نویسندگان (۱۳۸۸)، فرهنگ زیارت: فصلنامه فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، تاریخی، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارات.
    8. خمینی، سید روح الله (۱۳۶۸ش)، الرسائل، اسماعیلیان،قم،چاپ سوم.
    9. ------ (۱۴۰۸ق)، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،تهران
    10. ------- (۱۴۱۵ق)،المکاسب المحرمة، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    11. طالقانی، محمود (۱۳۷۴) «حج در کتاب خداوند»، میقات حج، ۱۲تیر ۱۳۷۴دوره ۳، شماره ۱۲.
    12. غیاثی، هادی (۱۳۹۷)، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، فصلنامه پژوهشنامه حج و زیارت، دوره ۳، ش۲، ص ۱۳۷-۱۶۸.
    13. رزاقی، سهراب (۱۳۷۵)، «مؤلفه های فرهنگ سیاسی ما»، نقد و نظر، تابستان و پاییز ۱۳۷۵، ش ۷ و ۸، ص ۲۰۰ - ۲۱۳.
    14. زارع، عیسی و طیبه خیر اندیش (۱۳۹۷)، «بازخوانی مفهوم استکبار و روش های استکبارستیزی از منظر قرآن»، یازدهمین همایش بین المللی پژوهش های قرآنی.
    15. شریعتی، سارا (۱۳۹۲)، کتاب شناسی انتقادی جامعه شناسی تشیع، تهران، نگاه معاصر.
    16. کوزر، لوئیس و روزنبرگ، برنارد (۱۳۹۳)، نظریه های بنیادی جامعه شناسی، ترجمه فرهنگ ارشاد، تهران: نشر نی.
    17. کرباسی، محمدرضا (۱۳۹۰)، «نقش کنگره بین المللی حج در بیداری اسلامی»، فصلنامه سخن جامعه، دوم، سال اول، زمستان ۱۳۹۰.
    18. کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ ق)، الأصول من الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم.
    19. مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۴ق) تصحیح اعتقادات الامامیة، قم،کنگره شیخ مفید، چاپ دوم.
    20. موذنی، محمدسعید و حمید موذنی بیستگانی، (۱۳۹۹) «کیفیت تعظیم شعائر و عناصر دخیل در مشروعیت آن (از منظر فقهای امامیه و مغرب)»، فصلنامه پژوهشنامه حج و زیارت، دوره ۵، ش ۳، ص ۸۹-۱۰۹.
    21. محمدی، محسن و محمدهادی فلاح زاده (۱۳۹۲)، «ظرفیت های حج در تحقق بیداری اسلامی در اندیشه امام خمینی ۱»، مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۱۰، ش۳۳، ص ۸۳-۱۰۲.
    22. معاون، زهرا و مجید موحد (۱۳۹۸)، «جایگاه زیارت نزد گردشگران ونقش آن در تثبیت ارزش های فرهنگی (مطالعه مردم نگارانه در اماکن زیارتی شهر شیراز)»، فصلنامه پژوهشنامه حج و زیارت، دوره ۴، ش ۱، ص ۱۲۵-۱۴۷.
    23. مطهری، مرتضی (۱۳۹۰)، مجموعه آثار مرتضی مطهری، ج۱، تهران، صدرا.
    24. نجمی، محمّد صادق (۱۳۷۸)، تبیین حکم امام۱ بر حضور شیعیان در نمازهای حرمین شریفین ، میقات حج، دوره ۸، ش ۳۰.
    25. نفیسی، رسول (۱۳۸۴) «فرهنگ سیاسی و هویت ملی»؛ مطالعات ملی، پاییز ۱۳۸۴ ، ش ۳، ص ۴۱۱تا ۴۳۳.
    26. ولایتی، علی اکبر و سعیدمحمدی، رضا (۱۳۸۹)،«تحلیل تجارب همگرایی در جهان اسلام»، دانش سیاسی، ش۶، ص ۱۵۱ -۱۷۹.
    27. هاشمی، سیدمحمد (۱۳۸۲)، امام خمینی و همگرایی جهان اسلام، زاهدان، دفتر نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان.
    28. هاشمی، علیرضا (۱۳۸۸) سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم، تهران، مشعر.
    29. هیکی، احمد، و یوسفی، بهرام(۱۳۹۴)، «بررسی رهیافت های مختلف فرهنگ سیاسی». کنفرانس بین المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی.
      1. ALMOND, GABRIEL A & SIDNEY VERBA, The Civic Culture: Political Attitudes and Democracy in Five Nations, 1963, Sage Publications, Inc.