پژوهشنامه حج و زیارت

پژوهشنامه حج و زیارت

گونه‌شناسی باورهای زائران بقیع با تکیه بر سفرنامه های مغربیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حامد قرائتی 1
محمد رضا حیدری خراسانی بیدگلی 2
1 فارغ التحصیل رشته شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب
2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم(ع)
چکیده
زیارت مشاهد و بقاع مقدس از سنت های کهن و پردامنه اسلامی در میان مذاهب و ملل مسلمان بوده است. زیارت مراقد و بقاع بزرگان دینی همچنین مظهر و محل تجلی باورهای مؤمنین و آحاد جامعه بوده و می توان با تعمق و گونه شناسی باورهای ظهور یافته در این مزارات تصویری از فرهنگ و تمدن اسلامی در ادوار مختلف ارائه داد. این اماکن در کارکردی دیگر و در هر زمان محل تلاقی و تعامل و هم افزایی رفتارهای زائران خود بوده و می باشند. در این میان قبرستان بقیع به دلیل مدفن بسیاری از پیشوایان دینی و منتسبین به رسول خدا(ص) مورد احترام قاطبه جوامع اسلامی بوده و زائران از هر جامعه یا زیست بوم فرهنگی و با تعلق خاطر به هر یک از مذاهب اسلامی مجموعه ای از باورها را از خود بروز داده اند. این تحقیق تلاش دارد با تکیه بر آثار سفرنامه نویسان مغرب اسلامی، باورهای بروز یافته در بقیع را مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی مورد شناسایی قرار داده و در دو دسته باورهای فکری-مذهبی و باورهای فرهنگی-تمدنی گونه شناسی نماید. از یافته های این تحقیق توجه زائران به انتساب مدفونین به پیامبر(ص)، تعدیل شدن مناقشات فرقه ای، توجه به حوادث و گزاره های تاریخی، یادکرد از فضایل مدفونین و تمسک به احادیث در اولویت سنجی مزارات، خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
قبرستان بقیع
گونه شناسی باورها
زیارت
سفرنامه های مغربی
موضوعات
  1. ابن بطوطة، محمد بن عبد الله(۱۹۹۷). رحلة ابن بطوطة، تحفة النظار فی غرائب الأمصار و عجائب الأسفار، عبد الهادی تازی، رباط- مغرب، أکادیمیة المملکة المغربیة، ج۱.
  2. ابن جبیر، محمد بن احمد(بی تا). رحلة ابن جبیر، بیروت، لبنان، دار و مکتبة الهلال.
  3. ابن حاج، محمد بن محمد(۲۰۰۵). رحلة العبدری، علی ابراهیم کردی، دمشق- سوریه، دار سعدالدین.
  4. ابن رشید، محمد بن عمر ، (۱۴۰۸). ملء العیبة بما جمع بطول الغیبة فی الوجه الوجیهة إلی الحرمین مکة و طیبة، محمد بن عمر فهری، بیروت، لبنان، دارالغرب الإسلامی، ج۵.
  5. بتنونی، محمد لبیب(۱۳۸۱). سفرنامه حجاز، هادی انصاری، تهران- ایران، نشر مشعر.
  6. بلوی، خالد بن عیسی(بی تا). تاج المفرق فی تحلیة علماء المشرق، حسن السائح، مغرب، صندوق احیاء التراث اسلامی.
  7. بیومی، محمد علی فهیم(۲۰۰۹). الرحلة الطنجویة الممزوجة بالمناسک المالکیة، حسن بن محمد غسال، قاهره- مصر، مکتبة زهراء الشرق.
  8. درعی، محمد بن ناصر(۲۰۰۱). الرحلة الناصریة ۱۷۰۹ -۱۷۱۰م، عبدالحفیظ ملوکی، ابوظبی- امارات، دار السویدی للنشر و التوزیع.
  9. زرکلی، خیرالدین،(۱۹۸۰). الاعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربین والمستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ پنجم، ج۱.
  10. سمهودی ، علی بن عبدالله(۱۳۷۶) . اخبار مدینة، تصحیح: کمال حاج سیدجوادی، تهران- ایران، نشر مشعر.
  11. عیاشی ، عبدالله بن محمد(۲۰۰۶). الرحلة العیاشیة ۱۶۶۱-۱۶۶۳م، سلیمان قرشی و سعید فاضلی، ابوظبی- امارات، دار السویدی للنشر و التوزیع، ج۱.
  12. فاسی، محمد طیب بن محمد(۲۰۱۴). رحلة إبن الطیب من فاس إلی مکة المکرمة، عارف احمد عبدالغنی، دمشق- سوریه، دار نور حوران.
  13. قلصادی، علی بن محمد(۱۹۷۸). رحلة القلصادی، محمد ابوالاجفان، تونس، الشرکة التونسیة للتوزیع.
  14. قیسی، محمد بن احمد(۱۳۸۸ه). أنس الساری و السارب من أقطار المغارب إلی منتهی الآمال و المآرب سید الأعاجم و الأعارب ۱۰۴۰ - ۱۰۴۲ق / ۱۶۳۰ - ۱۶۳۳م، محمد فاسی، فاس- مغرب، المملکة المغربیة، وزارة الدولة المکلفة بالشؤون الثقافیة و التعلیم الاصلی.
  15. کتانی، محمد بن جعفر(۲۰۰۵). الرحلة السامیة إلی الإسکندریة و مصر و الحجاز و البلاد الشامیة، محمد بن عزوز و محمد حمزه بن علی کتانی، بیروت- لبنان، دار ابن حزم.
  16. مرادی، عبدالمجید بن علی(۲۰۰۶). بلوغ المرام بالرحلة إلی بیت الله الحرام، محمد زینهم محمد عزب، قاهره- مصر، الدار الثقافیة للنشر.
  17. مکناسی، محمد بن عبد الوهاب (۲۰۰۳). رحلة المکناسی، محمد بوکبوط، بیروت- لبنان، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
پژوهشنامه حج و زیارت
دوره 8، شماره 4 - شماره پیاپی 23
زمستان 1402
زمستان 1402
صفحه 61-80