1
دانشجوی دکتری کلام و فلسفه اسلامی دانشگاه ایلام، سطح سه حوزه علمیه قم
2
عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی
3
دانشجوی رشته دکتری امنیت ملی دانشکده امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی سطح سه حوزه علمیه قم-قم
چکیده
بسیاری از مناسک عبادی مستلزم داشتن یک تصور واضح و منطبق با واقع از موقعیت اماکن مقدس است. ازاینرو شناخت محدوده این موقعیتها تأثیر به سزایی در حکم شرعی دارد. یکی از اماکنی که بهدلیل سفارش معصومان احکام ویژهای پیدا کرده، سرزمین کربلاست. برای برخی از اماکن مقدس در این سرزمین، از جمله حائر و فرات، احکام ویژهای ـ مانند تخییر بین قصر و اتمام نمازها در محدوده حائر، استحباب غسل زیارت در فرات و... ـ بیان شده است. در این صورت لازمه تبعیت از این احکام شناخت دقیق محدوده مکانی آنهاست. نویسنده در این پژوهش با روش تحلیلی و جمعآوری مطالب به صورت کتابخانهای و استفاده از منابع فقهی و روایی به بررسی محدوده حرم، حائر و رود فرات پرداخته و تلاش کرده که بین روایات به ظاهر متعارض درباره محدودههای این اماکن مقدس، جمعبندی و به قول صحیح دست پیدا کند. از دستاوردهای مهم این پژوهش میتوان به شناسایی محدوده مکانی حائر (۱۰ الی 5/12 متر از قبر مطهر)، حرم (تا حدود ۳۵ متر از قبر مطهر) و فرات (آن قسمتی است که از سرزمین کربلا عبور میکند) اشاره کرد.
ابن اخوة، محمد بن محمد (۱۴۱۴ق). معالم القربة فی طلب الحسبة، نجف اشرف، دارالمرتضویة، چاپ پنجم.
ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد (۱۴۱۰ق). السرائر الحاوى لتحریر الفتاوى، قم، دفتر انتشارات اسلامى،چاپ دوم، جلد اول.
ابن جوزی، عبدالرحمان بن علی (۱۴۱۲ق). المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، جلد پانزدهم.
ابن سیده، علی بن اسماعیل (۱۴۱۲ق). المحکم و المحیط الأعظم، تحقیق احمد موحدی قمی، بی جا، دارالکتب الاسلامیة، چاپ اول، جلد ششم.
ابن قولویه، جعفر بن محمد(۱۳۵۶ق). کامل الزیارات، نجف اشرف، دار المرتضویة، چاپ اول.
ابن مشهدى، محمد بن جعفر (۱۴۱۹ق). المزار الکبیر، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ ق). لسان العرب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، چاپ سوم، جلد یازدهم.
بویعلی، حسین بن فرّاء (۱۴۰۳ق). الأحکام السلطانیة، محمدحامد فقی، بیروت، چاپ دوم.
ازهری، محمد بن احمد (۱۴۲۱ق). تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، جلد هشتم.
آل طعمه، سلمان هادی (۱۹۹۸ م). کربلا فی الذاکرة، بغداد، مطبعة العانی، چاپ اول.
حائری، سیدعلی بن محمد (۱۴۱۸ق). ریاض المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول، جلد چهارم.
حسینی، داود (۱۳۹۹ش). «حائر حسینی و احکام آن»، فصلنامه فرهنگ زیارت، دوره ۱۱، اسفند ۱۳۹۹، ص ۱۹-۴۸.
حکیم، سید محمد سعید (۱۴۳۴ق). المحکم فی الاصول، قم، دارالهلال، چاپ اول، جلد اول.
حموی، یاقوت بن عبدالله (۱۹۹۵م). معجم البلدان، بیروت، دار صادر، چاپ اول، جلد سوم.
خراسانی، محمدکاظم (بی تا). کفایة الاصول، قم، مؤسسه آل البیت:، چاپ اول.
خمینی، سید روح الله (۱۳۷۶ش). تحریر الوسیلة، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم ، چاپ اول، جلد اول.
خویی، سیدابوالقاسم (۱۴۱۳ق). معجم رجال الحدیث، قم، مؤسسة الخوئی الاسلامیة، چاپ دوم، جلد اول.
زبیدی، محمد بن محمد مرتضی (۱۴۱۴ق). تاج العروس من جواهر القاموس، تصحیح علی شیری، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، جلد سی و یکم.
ساجدی، مهدی (۱۴۰۱ش). «امکان سنجی سرایت احکام اماکن مقدس به مقادیر توسعه یافته»، پژوهشنامه حج و زیارت، دوره ۷، آذرماه، ۷-۳۳.
شهید اول، محمد بن مکی (۱۴۱۲ق). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، جلد چهارم.
صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فى شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم، جلد چهاردهم.
طبرسی، فضل بن حسن (۱۴۱۷ق). اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آل البیت، چاپ اول.
طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۰ق). تاریخ الأمم و الملوک، بی تا، بیروت، جلد سوم، هشتم و نهم.
طوسى، محمد بن حسن (۱۳۷۸ق). المبسوط فی فقه الامامیة، تهران، المکتبة المرتضویة،چاپ سوم، جلد اول.
طوسى، محمد بن حسن (۱۴۰۷ق). تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، جلد ششم.
کاشف الغطاء، حسن بن خضر (۱۴۲۰ق). کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم، بی نا، چاپ اول، جلد اول.
کردی، محمدطاهر (۱۴۲۰ق). التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم، بیروت، دار خضر للطباعة و النشر، چاپ اول، جلد اول.
کلیددار، عبدالجواد (۱۳۸۹ش). تاریخ کربلا و حائر حسینی۷، مترجم: مسلم صاحبی، بی جا، مشعر، چاپ اول.
کلینى، محمد بن یعقوب (۱۴۲۹ق). الکافى، تهران، دارالحدیث، جلد هشتم.
مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، جلد پنجم، هشتاد و ششم، نود و هشتم و صدم.
محمدی ری شهری، محمد (۱۳۹۳ش). دانشنامه امام حسین۷ بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، دارالحدیث، چاپ هفتم، جلد یازدهم.
مدنی، علی خان بن احمد (۱۳۸۴). الطرازالأول، مشهد، مؤسسه آل البیت: لاحیاء التراث، چاپ اول، جلد دوم.
مظفر، محمدرضا (۱۳۷۰). اصول الفقه، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، چاپ چهارم، جلد اول.
مقدس، احسان (۱۳۸۸ش). راهنمای اماکن زیارتی و سیاحتی در عراق، تهران، نشر مشعر، چاپ اول.
