واکاوی فقهی احرام از ذات عرق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه آزاد اسامی واحد مشهد

2 دانشجوی دکتری فقه و حقوق دانشگاه آزاد اسامی واحد مشهد

چکیده

ذات عِرق بخشی از وادی عقیق است که پیامبر اکرم(ص) آن را میقات اهل نجد و عراق قرار داد. اهل سنت به اجماع، آن را محل احرام می‌دانند؛ ولی از ظاهر عبارات فقهای امامیه سه قول متصور است: مشهور فقها به جواز احرام از ذات عِرق در حال اختیار تصریح کرده‌اند؛ از تعابیر عده‌ای از فقها وجوب احرام از قبل ذات عرق در حال غیر تقیه یا بیماری فهمیده می‌شود و معدودی از فقهای معاصر، اشاراتی به وجوب احرام از ذات عرق هنگام تقیه دارند. پس از بررسی اقوال و ادله، قول اول پذیرفته شد. از ظاهر قول دوم دست برداشته شد و بر معنای غیر ظاهر حمل گردیدهمچنین قول سوم منافاتی با جواز احرام از ذات عرق در حال اختیار ندارد؛ بدین صورت که احرام از ذات عرق در حال اختیار، جایز است و در حال تقیه واجب؛ هرچند در عصر حاضر تقیه، وجهی ندارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
ابن ادریس حلی، محمد بن منصور (۱۴۱۰ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
ابن قدامه، عبدالله بن احمد (۱۹۸۸م)، المغنی علی مختصر الخرقی، بیروت، المکتب الاسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، تحقیق احمد فارس صاحب الجوائب، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ سوم.
ابن عبدالحق، عبدالمؤمن بن عبدالحق (۱۴۱۲ق)، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، تحقیق علیمحمد بجاوی، بیروت، دارالجیل.
اشتهاردی، علیپناه (۱۴۱۷ق)، مدارک العروة، تهران، دارالأسوة للطباعة و النشر، چاپ اول.
افتخاری گلپایگانی، علی (۱۴۲۸ق)، آراء المراجع فی الحج، قم، نشر مشعر، چاپ دوم.
امام هشتم، علی بن موسیالرضا۸ (۱۴۰۶ق)، فقه الرضا، مؤسسه
آل البیت:، چاپ اول.
انصاری دزفولی، مرتضی بن محمدامین (۱۴۱۲ق)، التقیة، تحقیق شیخ فارس الحسون، قم، مؤسسه قائم آل محمد[، چاپ اول.
بحرانی، محمد سند (۱۴۲۳ق)، سندالعروة الوثقی ـ کتاب الحج، بیروت، مؤسسة أمالقری للتحقیق و النشر، چاپ اول.
بحرانی، یوسف بن احمد (۱۴۰۵ق)، الحدائق الناضرة، تحقیق محمدتقی ایروانی و سیدعبدالرزاق مقرم، قم، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت:، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۰۷ق)، الصحاح، تحقیق احمد عبدالغفور، بیروت دارالعلم للملایین، چاپ چهارم.
حداد عادل، غلامعلی (با اشراف (۱۳۸۳): دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، چاپ اول.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسه آل‏البیت: لإحیاء التراث، چاپ اول.
حکیم، سیدمحسن (۱۴۱۶ق)، مستمسک العروة الوثقی، قم، موسسة دارالتفسیر، چاپ اول.
خمینی، سیدروحاللّه (۱۴۱۵ق)، المکاسب المحرمه، قم،مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی=، چاپ اول.
ــــــــــــــ (بیتا)، تحریر الوسیله، قم، مؤسسه مطبوعات دارالعلم، چاپ اول.
خوانساری، سیداحمد بن یوسف (۱۴۰۵ق)، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
خویی، سیدابوالقاسم (۱۴۱۸ق)، موسوعة الإمام الخوئی=، قم، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، چاپ اول.
شهید اول، محمد بن مکی (۱۴۱۷ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
شیخ صدوق، محمد بن علی (۱۴۱۳ق)، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
صاحب جواهر، محمدحسن (بیتا)، جواهر الکلام فی شرایع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار الإحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
صافی گلپایگانی، لطفالله (۱۴۲۳ق)، فقه الحج، قم، نشر مؤسسه حضرت معصومه٣، چاپ دوم.
صدر، سیدمحمدباقر (۱۴۰۵ق)، دروس فی علم الأصول، بیروت دارالمنتظر، چاپ اول.‏
طباطبایی حائری، سیدعلی بن محمد (۱۴۰۹ق)، الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع ـ حدیقه المؤمنین، قم، انتشارات کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی=، چاپ اول.
طباطبایی کربلائی، سیدعلی بن محمد (۱۴۱۸ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، قم، مؤسسه
آل البیت:، چاپ اول.
طبرسی، احمد بن علی (۱۴۰۳ق)، الاحتجاج، مشهد، نشر مرتضی، چاپ اول.
طوسی، محمد بن حسن (۱۴۲۵ق)، الغیبه، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ سوم.
ــــــــــــــ (۱۳۸۷)، المبسوط فی فقهالامامیه، تحقیق سیدمحمدتقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
ــــــــــــــ (۱۴۰۰ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتوی، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم.
ــــــــــــــ (۱۴۰۷ق)، تهذیب الأحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمان (بیتا)، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه، بیجا، بینا.
علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱۳ق)، مختلف الشیعه فیأحکام الشریعة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
فاضل هندی، محمد بن حسن (۱۴۱۶ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
فیاض کابلی، محمد اسحاق (۱۴۱۸ق)، مناسک الحج، قم، انتشارات عزیزی، چاپ اول.
کاسانی، ابوبکر بن مسعود (۱۹۹۶م)، بدائع الصنایع، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ اول.
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه، چاپ چهارم.
کاشفالغطا، جعفر بن خضر (۱۴۲۲ق)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم، انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، چاپ اول.
لنکرانی، محمد فاضل موحدی (۱۴۱۸ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیلة ـ الحج، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، چاپ دوم.
مازندرانی، محمدهادی (۱۴۲۹ق)، شرح فروع الکافی، قم، دارالحدیث للطباعة و النشر، چاپ اول.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (۱۴۱۰ق)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار:، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، چاپ اول.
ــــــــــــــ (۱۴۰۴ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول٩، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم.
مجلسی، محمدتقی (۱۴۰۶ق)، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم، مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، چاپ دوم.
ــــــــــــــ (۱۴۱۴ق)، لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
محقق سبزواری، محمدباقر (۱۴۲۷ق)، ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد، قم، مؤسسة آل البیت:، چاپ اول.
محمودی، محمدرضا (۱۴۲۹ق)، مناسک حج (محشی)، تهران، نشر مشعر، چاپ اول.
مفید، محمد بن محمد (بیتا)، اعتقادات الإمامیة، تحقیق حسین درگاهی، بیجا بینا.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۱۱ق)، القواعد الفقهیه، قم، انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب۷، چاپ سوم.
موسوی عاملی، محمد بن علی، مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الاسلام، بیروت، مؤسسه آلالبیت:، چاپ اول.
نراقی، احمد بن محمدمهدی (۱۴۱۵ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت:، چاپ اول.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (۱۴۲۳ق)، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت:، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی، چاپ اول.
یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله (۱۹۸۶م)، معجم البلدان، بیروت، دار صادر.
یزدی، سیدمحمدکاظم (۱۴۱۹ق)، العروة الوثقی فیما تعم به البلوی (المحشی)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول