مسوولیت حقوقی بین المللی دولت عربستان در قبال فاجعه منا 1394 و سازوکار های پیگیری آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه علامه طباطبائی

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

ازدحام جمعیت در منطقه منا در مراسم حج سال 1394 (2015)، خانواده‌های بی شماری را که منتظر بودند تا بازگشت حاجیان خود از سرزمین وحی را گرامی بدارند، داغدار کرد. با این وجود که اسامی اتباع 30 کشور در میان فهرست قربانیان قرار داشت، ایرانیان با از دست دادن 464 حاجی، در صدر دولت و ملت های داغدیده قرار گرفتند. به دلیل سانسور شدید اخبار این حادثه و عدم پاسخگویی مقامات عربستان، سبب و مسبب واقعی این واقعه کماکان نامشخص است. لذا، مواردی همچون سوء مدیریت ماموران و مقامات عربستان در مدیریت و اجرای مناسب مراسم حج، تقصیر حجاج در ایجاد این فاجعه و حتی تلقی این سانحه به عنوان فورس‌ماژور و یک رویداد خارج از کنترل در این خصوص ذکر شده است که البته هیچکدام از این موارد، علی‌الاصول نافی مسوولیت دولت عربستان نخواهد بود. در این مقاله سعی شده است با بررسی فروض مختلف مسوولیت بین المللی دولت عربستان، امکان سنجی پیگرد قضایی و شبه قضایی موضوع در مراجع حقوقی داخلی و بین‌المللی مورد مداقه و بررسی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

1. بیگ‌زاده، ابراهیم، (1394)، حقوق سازمان‌های بین‌المللی، تهران، انتشارات مجد، چاپ چهارم.

2. حیدری، بهرام و حسینی، سیدمحمد، (1395)، «تأملی بر سازوکار‌های حقوقی حل و فصل مسالمت‌آمیز اختلاف ایران و عربستان در خصوص فاجعه منا»، مجموعه مقالات بررسی ابعاد حقوقی فاجعه منا، سازمان بسیج حقوقدانان، 81-103.

3. زمانی، سیدقاسم، (1394)، نشست بررسی راهکارهای حقوقی پیگیری فاجعه منا، دانشگاه تهران، هجدهم.

4. صالحی، محمدخلیل و باقری، زهرا، (1395)، «فاجعه منا از منظر حقوق کیفری»، مجموعه مقالات ابعاد حقوقی فاجعه منا، پژوهشکده حج و زیارت، 63-122.

5. ضیایی، سیدیاسر، (1395)، «فاجعه منا از منظر حقوق بین‌الملل»، مجموعه مقالات ابعاد حقوقی فاجعه منا، پژوهشکده حج و زیارت، 141-166.

6. عبداللهی، محسن، (1395)، «مسئولیت بین‌المللی دولت عربستان سعودی برای واقعه منای سال 1394»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش72، 113-145.

7. غریب‌آبادی، کاظم، (1394)، نشست بررسی راهکارهای حقوقی پیگیری فاجعه منا، دانشگاه تهران، هجدهم.

8. مافی، همایون و بذّار، وحید، (1395)، «نظریه سلسله مراتب هنجاری در پرتو قواعد حقوق بشری با تأکید بر رویه قضایی بین‌المللی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 46 (4)، 1027-1048.

9. مشهدی، علی، (1395)، «حادثه منا از منظر حقوق عمومی و حقوق بشر»، مجموعه مقالات ابعاد حقوقی فاجعه منا، پژوهشکده حج و زیارت، 123-141.

10. وکیل، امیر ساعد، (1395)، «بررسی ظرفیت‌های حقوقی در واکنش به فاجعه منا»، فصلنامه علوم سیاسی، 19 (73)، 83-99.

11. یزدانی، عنایت الله، (1395)، «تأثیر بحران‌های داخلی عربستان بر وقوع و مدیریت فاجعه منا»، فصلنامه علوم سیاسی، 19 (73)، 7-32.

ب) انگلیسی:

1. Alston, Philip. (2011), “Hobbling the Monitors: Should UN Human Rights Monitors Be Accountable?,” Harvard International Law Journal, 52, pp. 1-73.

2. Berg, Axel. (1993), “The 1991 Declaration on Fact-finding by the United Nations,” European Journal of International Law, 4, pp. 107-114.

3. Crawford, James, (2013). State Responsibility: The General Part, Cambridge University Press.

4. D.J. Harris, (2007). Cases and Materials on International Law, Fifth edition, Sweet and Maxwell Pub.

5. Freedman, Rosa. (2011), “New Mechanisms of the UN Human Rights Council,” Netherlands Quarterly of Human Rights, 29 (3), pp. 289-323.

6. Gutierrez Castillo, Victor Luis. (2014), “The Organization of Islamic Cooperation in Contemporary International Society,” Revista Electronica de Estudios Internacionales, 27, pp. 1-21.

7. Hoseinpourfard, Mohammadjavad and Ghanei, Mostafa and Tofighi, Shahram and Ayoubian, Ali and Izadi, Morteza. (2016), “The Emergence of Hajj Stampedes: Lessons for Draw Near in the Islamic Values in Hajj Trauma Centers Accreditation,” Trauma Mon (Inpress), pp. 1-5.

8. Ripinsky, Sergey and Williams, Kevin. (2008), Damages in International Investment Law, British Institute of International and Comparative Law.

9. Salamati, Payman and Rahimi-Movaghar, Vafa. (2016), “Hajj Stampede in Mina, 2015: Need for Intervention,” Arch Trauma Res, 5 (2), pp. 1-2.

10. Shaw QC, Malcolm N. (2008), International Law, Cambridge University Press, Sixth edition.

11. Silva, Marisa Viegas E. (2013), “The United Nations Human Rights Council: Six Years On,” International Gournal on Human Rights, 10 (18), pp. 96-113.

12. Smith, Rhona K.M. (2013), “More of the Same or Something Different? Preliminary Observations on the Contribution of Universal Periodic Review with Reference to the Chinese Experience,” Chinese Journal of International Law, 10, pp. 565-586.

13. Somarajah, M. (2010), The International Law on Foreign Investment, Cambridge University Press, Third edition.

14. Tadjdini, Azin. (2012), “The Organisation of Islamic Cooperation and Regional Challenges to International Law and Security,” Amsterdam Law Forum, 4 (2), pp. 36-48.

15. Tudor, Ioana. (2008), The Fair and Equitable Treatment Standard in the International Law of Foreign Investment, Oxford University Press.