حکم ساخت بنای مشترک در منا از نگاه مذاهب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم، کارشناسی ارشد دانشگاه قم، استاد سطح عالی حوزه علمیه قم

چکیده

منا سرزمینی است که اعمال مهمی از حج تمتع در آن انجام می‌گیرد. محدود بودن این سرزمین و ازدیاد روزافزون حاجیانی که می‌خواهند اعمال خاص منا را در در این مکان انجام دهند، ازدحامی عظیم پدید می‌آورد که منشأ مشکلات فراوانی برای حجاج می‌شود. اما آیا می‌توان با ساخت بنای مشترک در این اراضی، مشکل ازدحام را حل کرد؟ آیا ساخت چنین بنایی جایز است؟
هیئت کبار علمای عربستان سعودی، با تمسک به ادله‌ای چون سد ذرائع و سیره رسول الله و روایتی از عایشه، به حرمت ساخت هرگونه بنایی، حتی بنای مشترک در این اراضی، فتوا داده است؛ اما با بررسی ادله ایشان، معلوم می‌شود که هیچ یک از این ادله توان اثبات حکم حرمت برای ساخت بنای مشترک در منا را ندارد و در مقابل، مقتضای برائت اصلیه و عمومات قاعده حل و عمومیت حق ارتفاق و سیره ثابت مسلمین از زمان رسول الله و روایتی از امام کاظم(ع)، ادله‌هایی قطعی است که جواز ساخت بنای مشترک در اراضی منا را اثبات می‌کند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

1. ابن أبی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین، (1405)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، قم.

2. ابن أبی‌شیبة، أبوبکر عبدالله بن محمد بن إبراهیم بن عثمان بن خواستی العبسی، (1997)، مسند ابن أبی‌شیبة، الریاض، دار الوطن.

3. ابن اثیر، مبارک بن محمد، (1367)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم، مؤسسه اسماعیلیان.

4. ابن حنبل، احمد، أبوعبدالله أحمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن أسد الشیبانی، (1421). مسند الإمام أحمد بن حنبل، مؤسسة الرسالة.

5. ابن خزیمه، أبوبکر محمد بن إسحاق بن خزیمة، (بی‌تا)، صحیح ابن خزیمة، بیروت، المکتب الإسلامی.

6. ابن درید، محمد بن حسن، (1988)، جمهرة اللغة، بیروت.

7. ابن سیده، علی بن اسماعیل، (1421)، المحکم و المحیط الأعظم، بیروت.

8. ابن عاشور، محمد بن طاهر، (بی‌تا)، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ‏ .

9. ابن فارس، احمد بن فارس، (1404)، معجم مقاییس اللغه، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

10. ابن قیم، محمد بن أبی بکر، (1415)، زاد المعاد فی هدی خیر العباد، بیروت، مؤسسة الرسالة.

11. ابن کثیر، أبوالفداء إسماعیل بن عمر بن کثیر القرشی البصری ثم الدمشقی، (1413)، طبقات الشافعیین، تحقیق: د أحمد عمر هاشم و محمد زینهم محمد عزب، مکتبة الثقافة الدینیة.

12. ابن ماجة، أبوعبدالله محمد بن یزید القزوینی، (1373ق)، سنن ابن ماجه، قاهره، دار إحیاء الکتب العربیة، فیصل عیسی البابی الحلبی.

13. ابن مَازَةَ، أبوالمعالی برهان‌الدین محمود بن أحمد بن عبد العزیز، (1424)، المحیط البرهانی فی الفقه النعمانی فقه الإمام أبی‌حنیفة رضی الله عنه، بیروت، دار الکتب العلمیة.

14. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414)، لسان العرب، بیروت، دار الصادر.

15. ابن هشام، عبدالله بن یوسف (بی‌تا). مغنی اللبیب، قم، کتابخانه حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی=.

16. أبوالطیب المکی، محمد بن أحمد بن علی تقی‌الدین الحسنی الفاسی، (1421)، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، دار الکتب العلمیة.

17. أبی‌داود، سلیمان بن الأشعث بن إسحاق بن بشیر بن شداد بن عمرو الأزدی السِّجِسْتانی (بی‌تا). سنن أبی‌داود، بیروت، المکتبة العصریة.

18. اربلی، علی بن عیسی، (1381)، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، تبریز.

19. ازرقی، أبوالولید محمد بن عبد الله بن أحمد بن محمد بن الولید بن عقبة بن الأزرق الغسانی المکی المعروف بالأزرقی، (1416)، أخبار مکة وما جاء فیها من الأثار، بیروت، دار الأندلس للنشر.

20. ازهری، محمد بن احمد، (1421)، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏.

21. الألبانی، محمدناصرالدین، (1423)، ضعیف أبی داود ـ الأم، الکویت، مؤسسة غراس للنشر و التوزیع.

22. انصاری، مرتضی بن محمدامین، (1416)، فرائد الاُصول، قم، انتشارات اسلامی.

23. ــــــــــــــــ ، (1415)، کتاب الطهارة، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

24. اصفهانی، محمد حسین، (1374)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة (طبع قدیم)، قم.

25. البابرتی، محمد بن محمد بن محمود، (بی‌تا). العنایة شرح الهدایة، دار الفکر.

26. الباکستانی، زکریا بن غلام قادر، (1423)، من أصول الفقه علی منهج أهل الحدیث، دار الخراز.

27. برقی، ابوجعفر احمد بن محمد بن خالد، (1371)، المحاسن، قم، دار الکتب الإسلامیة.

28. بیهقی، أحمد بن الحسین بن علی بن موسی الخُسْرَوْجِردی الخراسانی، (1424)، السنن الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة.

29. الترمذی، محمد بن عیسی بن سَوْرة بن موسی بن الضحاک، (1395ق)، سنن الترمذی، مصر، شرکة مکتبة ومطبعة مصطفی البابی الحلبی.

30. التویجری، محمد بن إبراهیم بن عبدالله، (1430)، موسوعة الفقه الإسلامی، بیت الأفکار الدولیة.

31. ثعالبی، عبدالملک بن محمد، (1414)، فقه اللغة، بیروت.

32. جمعی از پژوهشگران، زیر نظر سیدمحمود هاشمی شاهرودی، (1423)، موسوعة الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهل البیت:، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت:.

33. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1376)، الصحاح، بیروت.

34. الجیزانی، محمَّد بنْ حسَیْن بن حَسنْ، (1427)، معالم أصول الفقه عند أهل السنة والجماع، دار ابن الجوزی.

35. حاکم، أبوعبد‌الله محمد بن عبدالله نیشاپور، (1411)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دار الکتب العلمیة.

36. حرّ عاملی، محمد بن حسن، (1409)، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت:.

37. حسینی فیروزآبادی، مرتضی، (1400)، عنایة الأصول فی شرح کفایة الأصول، قم.

38. خمینی، روح الله، (1415)، انوار الهدایة فی التعلیقة علی الکفایأ، تهران.

39. ــــــــــــــــ ، (1423)، تهذیب الأصول، تهران.

40. خویی، سیدابوالقاسم موسوی، (بی‌تا)، مصباح الفقاهة (المکاسب)، بی‌جا.

41. ــــــــــــــــ ، (1413)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، (بی‌جا).

42. دارمی، أبومحمد عبدالله بن عبدالرحمن بن الفضل بن بَهرام بن عبدالصمد الدارمی التمیمی السمرقندی، (1412)، مسند الدارمی (سنن الدارمی)، المملکة العربیة السعودیة، دار المغنی للنشر والتوزیع.

43. الذهبی، شمس‌الدین أبوعبدالله محمد بن أحمد بن عثمان بن قَایْماز، (1382)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت، دار المعرفة للطباعة والنشر.

44. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت.

45. رفعت پاشا، ابراهیم، (1377)، مرآة الحرمین، مترجم: هادی انصاری، تهران، مشعر.

46. روحانی، سیدصادق حسینی، (بی‌تا)، المسائل المستحدثة (للروحانی).

47. روحانی، محمد، (1413)، منتقی الأصول، قم.

48. الریسونی، أحمد، (1416)، نظریة المقاصد عند الإمام الشاطبی، الولایات المتحدة الأمریکیة، المدینة فیرجینیا، دار النشر: المعهد العالمی للفکر الإسلامی.

49. زحیلی، محمدمصطفی، (1427)، الوجیز فی أصول الفقه الإسلامی، دمشق، دار الخیر للطباعة والنشر والتوزیع.

50. زحیلی، محمدمصطفی، (1427)، القواعد الفقهیة وتطبیقاتها فی المذاهب الأربعة، دمشق، دارالفکر.

51. زحیلی، وهبه، (بی‌تا). الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دارالفکر .

52. سبزواری، سیدعبد‌الأعلی، (1413)، مهذّب الأحکام، قم، مؤسسه المنار، دفتر حضرت آیة الله.

53. شهید اول، محمد بن مکی، (1417)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

54. شهید ثانی، زین الدین بن علی، (1413)، مسالک الأفهام، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة.

55. صاحب، اسماعیل بن عباد، (1414)، المحیط فی اللغة، بیروت.

56. صاحب الجواهر، محمدحسن، (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

57. صدر، محمدباقر، (1408)، بحوث فی شرح العروة الوثقی، قم، مجمع الشهید آیة الله الصدر العلمی.

58. ــــــــــــــــ ، (1418). دروس فی علم الأصول، قم، انتشارات اسلامی.

59. صدوق، محمد بن علی، (1414)، إعتقادات الإمامیة، قم.

60. ــــــــــــــــ ، (1398)، التوحید، قم.

61. ــــــــــــــــ ، (1413)، من لا یحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

62. طباطبایی قمی، تقی، (1371)، آراؤنا فی أصول الفقه، قم.

63. الطبرانی، سلیمان بن أحمد بن أیوب بن مطیر اللخمی الشامی، أبوالقاسم، (بی‌تا). المعجم الأوسط، المحقق: طارق بن عوض الله بن محمد, عبد المحسن بن إبراهیم الحسینی، القاهرة، دار الحرمین.

64. طبرسی، فضل بن حسن،‏ (1372طبرس)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تهران، انتشارات ناصر خسرو.

65. طحاوی، أبوجعفر أحمد بن محمد بن سلامة بن عبد الملک بن سلمة الأزدی الحجری المصری المعروف، (1414)، شرح معانی الآثار، عالم الکتب.

66. طریحی، فخرالدین بن محمد، (1375)، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی.

67. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1414)، الأمالی، قم.

68. ــــــــــــــــ ، (1407)، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیة.

69. ــــــــــــــــ ، (1373)، رجال الطوسی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی

70. ــــــــــــــــ ، (1420)، فهرست کتب الشیعة و أصولهم، قم، مکتبة المحقق الطباطبائی‏.

71. ــــــــــــــــ ، (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.

72. عاملی، بهاء‌الدین محمد بن حسین، (1390)، الحبل المتین فی أحکام الدین، قم، کتابفروشی بصیرتی.

73. عبدالفتاح، حسین، (1414)، الإفصاح علی مسائل الإیضاح علی مذاهب الأئمة الأربعة وغیرهم، مکة المکرمة، المکتبة الأمدادیة.

74. العسقلانی، أبوالفضل أحمد بن علی بن محمد بن أحمد بن حجر، (1326هـ). تهذیب التهذیب، الهند، مطبعة دائرة المعارف النظامیة.

75. عسکری، حسن بن عبدالله، (1400). الفروق فی اللغة، بیروت.

76. علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، (بی‌تا)، تذکرة الفقهاء (طبع القدیمة)، قم مؤسسه آل البیت:.

77. ــــــــــــــــ ، (1413)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

78. عیاض بن نامی بن عوض السلمی، (1426)، أصول الفقه الذی لا یسع الفقیه جهله، ریاض، دار التدمریة.

79. فاکهی، أبوعبدالله محمد بن إسحاق بن العباس المکی، (1414)، أخبار مکة فی قدیم الدهر وحدیثه، المحقق: عبدالملک عبدالله دهیش، بیروت، دار خضر.

80. فراهیدی، خلیل بن احمد، (1409)، کتاب العین، قم، دار الهجره.

81. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، (1415)، القاموس المحیط، بیروت.

82. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی، (1415)، تفسیر الصافی، تهران.

83. ــــــــــــــــ ، (1406). الوافی، اصفهان.

84. فیومی، احمد بن محمد، (1414)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم.

85. الکاسانی، علاءالدین أبوبکر بن مسعود بن أحمد الحنفی، (1406هـ)، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، دار الکتب العلمیة.

86. کاشف الغطاء، محمدحسین بن علی بن محمد رضا، (1426)، الفردوس الأعلی، قم، دار أنوار الهدی.

87. الکَرْدُوشٍ، أَبوعَلِیٍّ الحسنُ بنُ عَلیِّ بنِ نَصْرٍ الطُّوْسِیُّ، (1415)، مختصر الأحکام (مستخرج الطوسی علی جامع الترمذی)، المحقق: أنیس بن أحمد بن طاهر الأندونوسی، المدینة المنورة، مکتبة الغرباء الأثریة.

88. کشی، محمد بن عمر، (1404)، اختیار معرفة الرجال، قم، موسسة آل البیت (:) لإحیاء التراث.

89. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، (1407)، الکافی (طبع الإسلامیة)، تهران، دار الکتب الإسلامیة.

90. مؤمن قمی، محمد، (1419)، تسدید الأصول، قم.

91. مجلسی، محمدباقر بن محمد تقی، (1403)، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏.

92. مجموعة من المؤلفین، وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة الکویت، (1404)، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل.

93. محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن، (1408)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم، مؤسسه اسماعیلیان.

94. محقق کرکی، علی بن حسین، (1414)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آل البیت:.

95. مدنی، علی خان بن احمد، (1384)، الطراز الأول، مشهد، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.

96. مرتضی، بسام، (1426)، زبدة المقال من معجم الرجال، بیروت، دار المحجة البیضاء.

97. مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، (1414)، تاج العروس، بیروت، دار الفکر.

98. مسلم بن الحجاج، أبوالحسن القشیری النیسابوری، (بی‌تا)، المسند الصحیح المختصر بنقل العدل عن العدل إلی رسول الله9، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

99. مطرزی، ناصر بن عبدالسید، (1979)، المغرب، حلب.

100. مظفر، محمدرضا، (1375)، أصول الفقه، قم، اسماعیلیان.

101. مفید، محمد بن محمد، (1413)، الأمالی، قم.

102. ــــــــــــــــ ، (1414ق)، تصحیح اعتقادات الإمامیة، قم.

103. نائینی، محمدحسین، (1376)، فوائد الاُصول، جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، قم.

104. نجاشی، احمد بن علی‏، (1365)، رجال النجاشی، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی‏.

105. نجم‌الدین الطوفی، سلیمان بن عبدالقوی بن الکریم الصرصری أبوالربیع، (1407)، شرح مختصر الروضة، الطوفی، بیروت، مؤسسة الرسالة، .

106. نراقی، احمد بن محمد مهدی، (1415)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت:.

107. نراقی، محمدمهدی بن ابی‏ذر، (1388)، انیس المجتهدین فی علم الأصول، قم.

108. نوری، حسین بن محمدتقی، (1408)، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.

109. هاشمی شاهرودی، محمود، (1431)، اضواء و آراء، تعلیقات علی کتابنا بحوث فی علم الأصول، قم.

110. ــــــــــــــــ ، (بی‌تا). «إرث المسلم من الکافر و حجبه لورثته الکفّار‌«، مجلة فقه أهل البیت:(بالعربیة)، جلد 23، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت:.

111. هیئة کبار العلماء بالمملکة العربیة السعودیة، (1435)، أبحاث هیئة کبار العلماء، ریاض، الرئاسة العامة للبحوث العلمیة والإفتاء.