بررسی حکم احرام از محاذی مواقیت، از منظر مذاهب اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس حوزه و دانشگاه؛ دکتری رشته مطالعات تطبیقی مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

نخستین عمل در مناسک حج و عمره، احرام است. امام صادق(ع) فرمود: احرام از میقات‌های پنجگانه‌ای که رسول خدا معین کرده، انجام می شود. هر مسلمانی باید برای انجام مناسک حج مواقیت را بشناسد و از آنجا محرم شود»؛ و در حریم یار بدون احرام نمی توان وارد شد؛ اما کسانی که به هر دلیلی نتوانند از مواقیت منصوص محرم شوند، آیا می توانند از محاذات میقات محرم شوند و به میقات نروند یا باید به محاذات هر میقات رسیدند، از همانجا محرم شوند؟ مشهور فقیهان امامیه و عامه و به اجماع آنها، احرام از محاذی مواقیت را احرام از خود مواقیت دانسته اند و میقاتیت را دخیل در حکم ندانسته اند. گرچه میقات بودن محاذی مسجد شجره از بین مواقیت اتفاقی است، ولی در بقیه مواقیت میقات بودن محاذات آنها اختلافی است و خود معرکه آرای فقیهان است؛ هرچند سیره مسلمین نیز اینگونه نبوده است که حتماً به میقات بروند.
شناخت حکم احرام از محاذات مواقیت از دیرباز تاکنون فقیهان و مکلفین مذاهب اسلامی را با مشکلاتی مواجه ساخته است. بررسی اقوال و انظار فقهای مذاهب اسلامی و حدود و ثغور محاذات مواقیت و نیل به این مقصود، در سایهسار توصیف گزاره های فقه مذاهب اسلامی، با گردآوری داده های کتابخانه ای میسر است. نتیجه اینکه موضوع در روایات محاذات است نه مسجد شجره و قیود در روایت ظهور در احترازیت ندارد و به قرینه وحدت سیاق حمل بر قیود غالبی خواهد شد و دیگر جایی برای تمسک به اصول باقی نمی ماند.

کلیدواژه‌ها


قرآن

  1. آبی، حسن بن ابیطالب، (۱۴۱۷ق)، کشف الرموز فی شرح المختصرالنافع، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم.
  2. ابن اثیر، مبارک بن محمد، (۱۳۷۸)، النهایة فی غریب الحدیث، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  3. ابن ادریس، محمد بن احمد، (۱۴۱۰ق)، السرائر، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  4. ابن تیمیة، احمد بن عبدالحلیم، (۱۴۰۹ق)، شرح العمدة فی بیان مناسک الحج والعمرة (شرح العمدة لابن تیمیة الریاض، مکتبة الحرمین، چاپ اول.
  5. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، (۱۴۰۸ق)، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  6. ابن حزم، علی بن احمد، (۲۰۱۰م)، المحلی بالآثار، بیروت، دارالفکر.
  7. ابن سعد، محمد بن سعد، (۱۴۱۸ق)، الطبقات الکبری، به کوشش محمد عبدالقادر، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  8. ابن فارس، أحمد بن فارس، (۱۳۹۹ق)، معجم مقاییساللغة، بیروت، دار‎الفکر.
  9. ابن قتیبة، عبدالله، (۱۴۰۷ق/ ۱۹۸۷م)، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، بیروت، بینا.
  10. ابن قدامة، عبدالله بن أحمد، (۱۴۰۵ق)، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، بیروت، دارالفکر.
  11. ابن منظور، محمد بن مکرم، (۲۰۰۳م)، لسان العرب، بیروت، دار‎صادر.
  12. بحرانی، یوسف بن احمد، (بیتا)، الحدائقالناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشرالاسلامی (التابعة) لجماعة المدرسین.
  13. ـــــــــــــــ ، (بیتا)، الدررالنجفیه، قم، مؤسسة آل البیت.
  14. بخاری، محمد بن إسماعیل، (۱۴۰۱ق)، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر.
  15. بدر‎الدین عینی، محمود بن احمد، (بیتا)، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، بیروت، دارإحیاء التراث العربی.
  16. بسام، عبدالله، (۱۴۲۶ق)، تیسیر العلام شرح عمدة الاحکام، قاهرة، مکتبة التابعین، چاپ دهم.
  17. بیهقی، أبوبکر، (۱۴۱۲ق)، معرفة السنن و الآثار دمشق، بیروت، دار‎قتیبة، چاپ اول.
  18. تبریزی، میرزاجواد، (۱۳۸۳)، مناسک الحج، قم، دار‎الصدیقة الشهیدة.
  19. ترمذی، محمد بن عیسی، (بیتا)، سننترمذی، بیروت، دارالکتب العربی.
  20. جوادی آملی، مرتضی، بهار ۱۳۷۴، میقات یا نقطه آغازین سیر الیالله، میقات حج، ش۱۱.
  21. جوهری، اسماعیل بن حماد، (۱۴۰۷ق)، الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین.
  22. حر عاملی، محمد بن حسن، (۱۴۱۲ق)، وسائل الشیعة فی تحصیل مسائل الشریعة، قم، آل البیت.
  23. حسین عراقی، عبدالرحیم، (۱۹۹۹م)، طرح التثریب فی شرح التقریب، مکة، مکتبة نزار مصطفی الباز.
  24. حسینی سیستانی، سیدعلی، (۲۰۰۴م)، الفقه للمغتربین، بیروت، دارالمؤرخ العربی.
  25. حکیم، سیدمحسن، (۱۴۱۶ق)، مستمسک العروة الوثقی، قم، موسسه دارالتفسیر.
  26. حلی، یحیی بن سعید، (۱۴۰۵ق)، الجامع للشرائع، به کوشش گروهی از فضلا، قم، سیدالشهدا.
  27. حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، (۱۳۹۴ش)، حج در آینه فقه، تهران، پژوهشکده حج و زیارت.
  28. خمینی، سید روح‎الله، (۱۴۲۷ق)، تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی=.
  29. ـــــــــــــــ ، (۱۳۹۳)، مناسک حج، تهران، نشر مشعر.
  30. خویی، سیدابوالقاسم، (۱۴۲۹ق)، معتمد العروة الوثقی، قم، مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی=، شرکة التوحید للنشر.
  31. ـــــــــــــــ ، (۱۴۱۳ق)، التنقیح فیشرح العروة الوثقی، نجف، مؤسسة الخوئی الإسلامیة.
  32. ـــــــــــــــ ، (۱۴۳۰ق)، الرسائل العملیة، ایران، قم، بینا.
  33. ـــــــــــــــ ، (بیتا)، کتاب الحج، مؤسوعة الإمام الخوئی، بیجا، بینا.
  34. ـــــــــــــــ ، (۱۴۱۶ق)، صراط النجاة، قم، دفتر نشر برگزیده.
  35. دهخدا، علیاکبر، (۱۳۴۱)، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران.
  36. ذهبی، محمد بن أحمد، (۱۴۱۳ق)، الکاشف فی معرفة من له روایة فی الکتب الستة، جدة، دارالقبلة للثقافة الاسلامیة، مؤسسة علوم القرآن جدة، چاپ اول.
  37. رافعی قزوینی، عبدالکریم بن محمد، (بیتا)، فتح العزیز بشرح الوجیز (الشرح الکبیر)، بیروت، دارالفکر.
  38. زمانی، احمد، حج در آینه فقه، (۱۳۸۶)، حوزه نمایندگی ولیفقیه در امور حج و زیارت، پژوهشکده حج و زیارت.
  39. سبزواری، ملامحمدباقر، (۲۰۱۶م)، ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد، قم، مؤسسة اهل البیت:.
  40. شیخ صدوق، محمد بن علی، (۱۳۸۵)، من لایحضره الفقیه، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
  41. شهید اول، محمد بن مکی، (بیتا)، القواعد و الفوائد، قم، انتشارات مفید.
  42. ـــــــــــــــ ، (۱۴۱۴ق)، غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  43. شهید ثانی، زینالدین بن علی، (۱۴۱۰ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، به کوشش کلانتر، قم، مکتبة الداوری.
  44. ـــــــــــــــ ، (۱۴۲۲ق)، حاشیة شرائع الاسلام، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  45. ـــــــــــــــ ، (۱۴۱۶ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، معارف اسلامی.
  46. صاحب جواهر، محمد حسن بن باقر، (۱۳۱۱ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، به کوشش قوچانی و دیگران، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  47. صافی، لطفالله، (۱۳۸۷)، مناسک حج، قم، مؤسسه فرهنگی و اطلاعرسانی تبیان.
  48. صفیپوری شیرازی، عبدالرحیم عبدالکریم، (۱۳۸۸)، منتهی الارب فی لغة العرب، تهران، دانشگاه تهران.
  49. طباطبائی کربلایی، سید علی بن محمد علی، (۱۳۷۹)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدّلائل، قم، مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
  50. طباطبایییزدی، سیدکاظم، (۱۴۱۷)، العروة الوثقی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
  51. طوسی، محمد بن حسن، (۱۳۰۱ق)، تلخیص الشافی، به اهتمام محمدصادق بن میرابوالقاسم الخوانساری، قم، محبین.
  52. ـــــــــــــــ ، (۱۴۰۰ق)، النهایة، بیروت، دارالکتاب العربی.
  53. ـــــــــــــــ ، (۱۳۶۴)، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
  54. علامه حلی، حسن بن یوسف، (۱۴۱۲ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، النشر الاسلامی.
  55. ـــــــــــــــ ، (۱۴۱۷ق)، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، مؤسسة نشر الفقاهة.
  56. فاضل لنکرانی، محمد، (۱۴۱۵ق)، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة، قم، حوزة العلمیة قم، مکتب الاعلام الاسلامی، مرکز النشر.
  57. فاضل هندی، محمد بن حسن، (۱۳۹۳)، کشف اللثام عن قواعد الاحکام، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  58. فخر رازی، محمد بن عمر، (۱۴۲۰ق)، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، بیروت، دارإحیاء التراث العربی.
  59. فیاض، محمداسحاق، (۱۴۱۸ق)، تعالیق مبسوطة علی مناسک الحج، قم، محلاتی.
  60. فیروز‎آبادی، محمد بن یعقوب، (۱۴۱۵ق)، القاموس المحیط، بیروت، دارالکتب العلمیة.
  61. کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۴۰۸ق)، الکافی، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  62. محقق داماد، سیدمحمد، (۱۴۰۵ق)، کتاب الصلاة، به تقریر محمد مؤمن قمی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
  63. مروارید، علیاصغر، (۱۴۱۰ق)، سلسلة الینابیع الفقهیة، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
  64. مصطفوی، حسن، (۱۳۶۸ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  65. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، (بیتا)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم، جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة.
  66. موسوی شاهرودی، سیدمرتضی، (۱۴۲۸ق)، جامع الفتاوی مناسک حج (مطابق با فتاوای ده تن از مراجع تقلید)، تهران، نشر مشعر، چاپ سوم.
  67. موسوی عاملی، سید محمد بن علی، (بیتا)، مدارک الاحکام فی شرح شرایع الاسلام، بی‎جا، مؤسسة آل البیت: لاحیاء التراث.
  68. نراقی، احمد بن محمد مهدی، (۱۴۱۵ق)، مستند الشیعة فی احکام الشریعة، مشهد، مؤسسة آل البیت: لاحیاء الثرات.
  69. وحید خراسانی، حسین، (۱۳۸۶ش)، مناسک الحج، قم، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت:.