آستانگی در معماریِ زیارت؛ بررسی ارتباط و تأثیر مناسک زیارت بر کالبد معماری حرم رضوی(ع)؛ با تأکید برآستانه‌های ورودی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت و هنر دینی دانشگاه ادیان و مذاهب قم

2 عضو هیأت علمی موسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی قم

3 استاد دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی

4 عضو هیأت علمی مؤسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی قم

چکیده

معماریِ زیارت، گونه‌ای مهم از معماری آیینی و مذهبی است که با تمرکز بر معماریِ زیارتگاه به ویژه حرم و مضجع اهل البیت: از منظری بینارشته‌ای قابلیت پژوهش‌ دارد. این نوشتار با قدر مطلق قرار دادن مفهوم «پیش‌آستانگی» در برهم‌کنش «زیارت» و «معماری» سعی دارد با طرح این پرسش:«چگونگی تأثیر سنت زیارت بر معماری زیارتگاه» به بررسی معنامندی معماری حرم از آیین و مناسک زیارت بپردازد. هدف از این مقاله بیان بازنمود کالبدی و معمارانه‌ی زیارت بر مداخل یا همان «پیش‌آستانگی‌»‌های معماری‌حرم رضوی 7است. تحلیل و تفسیر داده‌های تاریخی، تراثی و معماری در این مقاله از منظر مطالعات فرهنگی و با روش انسان‌شناسی معماری است و در نتیجه تأثیرپذیری کالبدی ـ معنایی معماری ورودی‌های حرم (مرحله‌ی پیش‌آستانگی) از سنت زیارت و آداب تشّرف (نیّت، سلام و اذن دخول) را در قالب زنجیره‌ای متوالی از فضاهای معمارانه در مداخل ورودی: درها، بست‌ها و صحن‌ها نظاره‌گر خواهیم بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات