واکاوی فقهی استفاده بدون اذن از مال فرزند جهت ادای حج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه الهیات، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه یاسوج

چکیده

موضوع حج‌گزاردن با اخذ مال از فرزند همواره مورد بحث فقها بوده است. برخی فقهای متقدم با استناد به صحیحه سعیدبن یسار، برداشت بدون اجازه مال از فرزند توسط پدر برای بجاآوردن حج، جایز و بلکه واجب دانسته‌اند؛ اما مشهور فقها حکم به عدم جواز داده‌اند. این صحیحه در مقابل دیگر روایاتی که عدم جواز را می‌رساند در تعارض است. نکته مهم در حل تعارض این است که دسته‌ای از این روایات ظهورشان در این است که به جهت ولایتی که پدر بر فرزند صغیر خود دارد می‌تواند اموال فرزند را برای فرزند و برای خود، در صورت نیازمند بودن خرج کند.روایات دسته دیگر بیانگر عمومیت تصرف پدر در مال فرزند صغیر و کبیر است؛ نتیجه چنین برداشتی این است که اگر پدر نیاز دارد می‌تواند از باب نفقه بردارد، ولی اگر نیاز ندارد به‌دلیل عمومات «لا یحل مال امرئ مسلم» و تراضی شرط شده در آیه 29 نساء «... لاَ تَأْکُلُوا أَمْوَالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ تِجَارَهً عَنْ تَرَاضٍ مِنْکُمْ...» مجاز به برداشت مال نیست. در خصوص حج واجب، پدر می‌تواند از باب ولایت در تصرفی که دارد و به عنوان قرض از مال فرزند صغیر برای حج واجب استفاده کند.
نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بیان کلام فقهای موافق و مخالف و همچنین تجزیه و تحلیل ادلۀ هر گروه به واکاوی ابعاد مختلف مسئله پراخته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات