دانشآموخته حوزه علمیه، دکتری شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب، عضو گروه تاریخ اسلام دانشگاه باقرالعلوم
چکیده
حج و حرمین از دیرباز کانون تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی در جهان اسلام بوده و با وجود انتقال پایتختهای خلافت اسلامی به قلمروهای جغرافیایی دیگر یا شکلگیری حوزههای سیاسی، اجتماعی و مذهبی در جهان اسلام، باز حرمین به عنوان ام القرای جهان اسلام و حج به عنوان یکی از مناسک دینی مشترک در میان پیروان اکثر فرق اسلامی نقش بیبدیلی را بر عهده داشته است. حج و حرمین پس از قرآن کریم و اهل بیت: توانسته از طرفی محور انسجام و اتحاد امم و فرق اسلامی و از طرف دیگر کانونی در مشروعیتزایی یا مشروعیتزدایی از حرکتها و نهضتهای اسلامی باشد. این تحقیق تلاش دارد با تکیه بر منابع تاریخی و مبتنی بر توصیف و تحلیل نقش حج و حرمین به بررسی انتقادی باورها و عملکردهای محمد احمد سودانی، به عنوان یکی از مشهورترین متمهدیان مغرب اسلامی، بپردازد. چه اینکه متمهدی سودانی در دو مسیر متفاوت تلاش دارد در کنار بهرهمندی از جایگاه حج و حرمین در اثبات حقانیت دعوت خود، از چالشهایی که این کانون فکری و اعتقادی برای دعوت وی ایجاد کرده با توجیهاتی عبور کند.
ابن تغری بردی (1392ق)، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة، قاهره، وزاره الثقافه و الارشاد.
ابن خلکان (بیتا)، وفیات الاعیان، بیروت، دارالفکر.
احمد السایر، حبیب (1995م)، السودان من نمیری الی البشیر، خارطوم، دارجامعه الخارطوم للنشر.
احمد موسی، بابکر (بیتا)، الترکیة و المهدیة فی السودان، بیجا، اداره النشر الثقافی.
اسدآبادی، سیدجمالالدین و عبده، محمد (بیتا)،العروة الوثقی، تحقیق: سیدهادی خسروشاهی، قاهره.
الاکوش، احمد کاظم (1429ق)،ادعاءالمهدیة عبر التاریخ، بیروت، دارالسجاد.
بروکلمان، کارل (1993م)، تاریخ الشعوب الاسلامیة، ترجمه: نبیه امین فارس و منیر بعلبکی، بیروت، دارالعلم للملایین.
بنجامین، ساموئل گرین ویلر (1363)،ایران و ایرانیان، تهران.
پاک، محمدرضا، «مهدویت در غرب اسلامی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام، شماره 27، پاییز 1385.
جمعی از محققان (بیتا)، جنبشها و نهضتهای سیاسی اسلام معاصر، قم، زمزم هدایت.
حاج حمد، محمد ابوالقاسم (1980م)، السودان المأزق التاریخی و آفاق المستقبل، بیروت، دارالکتب للنشر.
خسروشاهی، سیدهادی، جمال الدین الحسینی (1431)، داعیة التقریب و التجدید الاسلامی: دراسات فی تاریخ حیاته و افکاره، تهران، مجمع جهانی تقریب.
خسروشاهی، سیدهادی (1390)، حرکت اسلامی سودان. (تاریخ و اهداف، از آغاز تا کنون)، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
دارمستتر، جیمز (1317)، مهدی از صدر اسلام تا قرنسیزدهم، ترجمه: محسن جهانسوز، تهران، کتابفروشی ادب.
دمیرباش، اوغورخان (2001ن)، السودان فی العهد العثمانی. (من خلال وثائق الارشیف العثمانی)، ترجمه: صالح سعداوی، استانبول، مرکز الأبحاث للتاریخ و الفنون و الثقافه الاسلامیه.
دولتشین، عبدالعزیز (1428ق)، الرحلة السریة للعقید الروسی عبدالعزیز دولتشین الی الحجاز سنه1898 ـ 1899م، بیروت، دار العربیه للموسوعات.
زرکلی، خیرالدین (1989م)، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم للملایین.