بررسی ترتیب اعمال منا در فقه امامیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیر گروه فقه و حقوق پژوهشکده حج و زیارت

2 عضو گروه فقه و حقوق پژوهشکده حج و زیارت

چکیده

فقهای امامیه در ترتیب بین سه عمل رمی جمره عقبه، ذبح قربانی و حلق یا تقصیر در سرزمین منا، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. لذا با توجه به مقتضیات زمان معاصر، از قبیل ایجاد ازدحام و...، بررسی دقیق ادله هر یک از دیدگاه‌ها و تشخیص نظریه حق، ضروری به نظر می‌رسد. هر چند در مورد حکم تکلیفی ترتیب بین رمی و قربانی، میان فقها دو نظریه وجوب ترتیب و عدم وجوب آن مطرح است، اما مشهور قریب به اجماع قدما، ترتیب را از نظر وضعی واجب نمی‌دانند که این اختلاف، از اختلاف بدوی مدلول روایات نشئت می‌گیرد؛ اما با توجه به اینکه ادله وجوب رعایت ترتیب بر حکم تکلیفی و ادله عدم لزوم آن، بر حکم وضعی حمل می‌شود، این اختلاف از بین می‌رود؛ همان‌طور که مشهور فقها، حکم وضعی را عدم اشتراط ترتیب بین ذبح و حلق می‌دانند و در مورد حکم تکلیفی آن، سه نظریه وجوب، عدم وجوب و تفصیل بین وجوب تهیه قربانی و عدم آن را مطرح کرده‌اند. با توجه به اینکه ادله نظریه اول، ناظر به حکم تکلیفی، ادله نظریه دوم ناظر به حکم وضعی و ادله نظریه سوم، حاکم بر ادله نظریه اول است، در نتیجه تهیه قربانی، در حکم انجام قربانی خواهد بود. بنابراین حکم اولی ترتیب بین هر سه عمل، وجوب تکلیفی و عدم اشتراط وضعی است. افزون بر این، در صورت حصول عناوین ثانویه، از قبیل حرج و...، حکم ثانوی تکلیفی نیز عدم وجوب رعایت ترتیب است که می‌توان با تکیه بر آن، تا حدودی مشکل تبعات ازدحام را نیز حل کرد.

کلیدواژه‌ها


٭ قرآن کریم

1. ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد، (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی‏، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

2. ابن زهره حلبی، حمزة بن علی، (1418ق)، غنیة النزوع الی علمی الاصول والفروع، قم، مؤسسة الامام الصادق7.

3. ابن عبدالبر، (1403ق)، الدرر فی اختصار المغازی والسیر، قاهره، دارالمعارف.

4. ابن فهد حلّی، احمد‌ بن‌ محمد اسدی، (1407ق)، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

5. ابن کثیر دمشقی، (1407ق)، البدایة والنهایة، بیروت، دارالفکر.

6. ابن کثیر دمشقی، (1395ق)، السیرة النبویة، بیروت، دارالمعرفة للطباعة والنشر والتوزیع.

7. ابوالصلاح حلبی، (1403ق)، الکافی فی الفقه، اصفهان، مکتبة الامام امیر المؤمنین7.

8. احسایی، ابن ابی‌جمهور، (1405ق)، عوالی اللئالی، قم، دارسیدالشهدا7، للنشر.

9. انصاری، مرتضی بن محمد امین، (1415ق)، کتاب الصلاة، قم، مجمع الفکر.

10. انصاری، مرتضی بن محمد امین، (1428ق)، فرائد الاصول، قم، مجمع الفکر الاسلامی.

11. آخوند خراسانی، محمد کاظم، (1409ق)، کفایة الاصول، قم، مؤسسة آل‌ البیت:.

12. ایروانی، باقر، (2007م)، الحلقة الثالثة فی اسلوبها الثانی، تهران، نشر قلم.

13. بحرانی، یوسف بن احمد، (1405ق)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة‌، قم، دفتر انتشارات اسلامی.

14. بروجردی، حسین، بی‌تا، الحاشیة علی الکفایه، قم، نشر معارف اهل البیت:.

15. بیهقی، ابوبکر، (1424ق)، السنن الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة.

16. پژوهشکده حج، (1393ش)، مناسک حج محشی، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تهران، مشعر.

17. تبریزی، جواد، التهذیب فی مناسک العمرة و الحج، قم، دارالتفسیر.

18. حاکم نیشابوری، أبوعبدالله، (1411ق)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت، دار الکتب العلمیة.

19. حایری یزدی، عبدالکریم، (1418ق)، دررالفوائد، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

20. حر عاملی، (1409ق)، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت:.

21. حکیم، سید محمد سعید، (1414ق)، المحکم فی اصول الفقه، قم، مؤسسة المنار.

22. حلبی، علی بن ابراهیم، (1413ق)، السیرة الحلبیه، بیروت، دار الکتب العلمیه.

23. حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1411ق)، تبصرة المتعلمین، تهران، وزارت ارشاد.

24. حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1420)، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، قم، مؤسسه امام صادق7.

25. حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1412ق)، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیة‌.

26. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1413ق)، قواعد الاحکام، قم، موسسة النشر الاسلامی.

27. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1413ق)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.

28. حلی، حسن بن یوسف بن مطهر، (1414ق)، تذکره الفقها، مشهد، مؤسسه آل البیت:.

29. حمیری، عبدالله بن جعفر، بی‌تا، قرب الاسناد، تهران، کتاب فروشی نینوا.

30. خمینی، سید مصطفی، (1418ق)، تحریرات فی الأصول، قم، مؤسسه نشر آثار امام خمینی.

31. خوئی، سید ابوالقاسم، (1410 ق)، المعتمد فی شرح المناسک، قم، منشورات مدرسة دارالعلم ـ لطفی.

32. خوئی، سید ابوالقاسم، بی‌تا، موسوعة الامام الخوئی، قم، مؤسسة احیاء آثار الامام الخویی.

33. خوئی، سید ابوالقاسم، (1418ق)، فقه الشیعة، قم، مؤسسه آفاق.

34. خوئی، سید ابوالقاسم، (1419ق)، دراسات فی علم الأصول، علی هاشمی شاهرودی، قم، دائرة المعارف فقه اسلامی.

35. زمخشری، محمود بن محمد، (1407ق)، الکشاف، لبنان، دارالکتاب العربی.

36. سلاّر دیلمی، حمزة بن عبدالعزیز‌، (1404ق)، المراسم العلویة والأحکام النبویة فی الفقه الإمامی، قم، منشورات الحرمین‌.

37. سید مرتضی، علی بن حسین موسوی‌، (1387ق)، ‌جمل العلم والعمل، نجف، مطبعة الآداب.

38. سید محمد مجاهد، (1296ق)، مفاتیح الاصول، قم، مؤسسه آل البیت:.

39. شهید اول، محمد بن مکی‌ عاملی، (1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، قم، دفتر انتشارات اسلامی.

40. شهید ثانی، زین‌‌الدین ‌بن ‌علی ‌بن ‌احمد عاملی، (1410ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم، کتابفروشی داوری.

41. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، (۱۴۱۳ق)، مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیه.

42. صالحی شامی، محمد بن یوسف، (1418ق)، سبل الهدی والرشاد، قاهره، المجلس الأعلی للشئون الإسلامیة.

43. صدر، محمد باقر، (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، الدارالاسلامیه، بیروت.

44. صدوق، محمد بن علی بن بابویه‌، (1413ق)، کتاب من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم.

45. طباطبایی حکیم، سید محسن، (1416ق)، دلیل الناسک، نجف، مدرسه دارالحکمه.

46. طباطبایی، سید علی بن محمد، (1418ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام، قم، مؤسسه آل البیت:.

47. طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، (1379)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران.

48. طریحی، فخرالدین بن محمد، (1416ق)، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی.

49. طوسی، محمد بن حسن، بی‌تا، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی.

50. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1407ق)، الخلاف‏، ‏ قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.

51. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1407ق)، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الإسلامیة.

52. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.

53. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1390ق)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران، دار الکتب الإسلامیة.

54. طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، (1400ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت، دارالکتاب العربی.

55. عاملی کرکی، علی بن حسین، (1414ق)، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت:.

56. عراقی، ضیاء‌الدین، (1417ق)، نهایة الافکار، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

57. حلبی، علی بن حسن، (1414ق)، إشارة السبق، مؤسسة النشر الاسلامی، قم.

58. فاضل مقداد، (1404ق)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.

59. فاضل هندی، (1416ق)، کشف اللثام والإبهام عن قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.

60. فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف حلی، (1387ش)، ایضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، قم، مؤسسه اسماعیلیان.

61. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، بی‌تا، مفاتیح الشرائع، قم، کتابخانه حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.

62. فیومی، احمد بن محمد بن علی، (1987م)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، بیروت، المکتبة العلمیة.

63. قاضی نعمان، محمد مغربی، (1383ق)، دعائم الإسلام، قم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی.

64. کاظمی، فاضل جواد، بی‌تا، مسالک الأفهام إلی آیات الأحکام، بی‌نا، بی‌جا (نرم‌افزار فقه اهل بیت:)

65. کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه.

66. کیدری، قطب‌الدین محمد بن حسین، (1416ق)، إصباح الشیعة بمصباح الشریعة، قم، مؤسسة الامام الصادق7.

67. محقق حلّی، جعفر بن حسن، (1415ق)، المختصر النافع، قم، المعارف الاسلامیة.

68. محقق حلی، جعفر بن حسن، (1415ق)، شرایع الاسلام، قم، المعارف الاسلامیة.

69. محقق داماد یزدی، سید محمد، (1401ق)، کتاب الحج، قم، چاپخانه مهر.

70. رازی نجفی اصفهانی، محمدتقی، (1420ق)، هدایة المسترشدین، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

71. موسوی عاملی، محمد بن علی، (1411ق)، مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، بیروت، مؤسسه آل البیت:.

72. مؤمن سبزواری، علی، (1247ق)، ذخیرة المعاد فی شرح الارشاد، قم، مؤسسه آل البیت:.

73. نایینی، محمدحسین، (1376ش)، فوائد الاصول، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.

74. نجفی، محمدحسن، (1404ق)، جواهر الکلام، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی.

75. نراقی، احمد بن محمد مهدی، (1415ق)، مستند الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت:.

76. وحید بهبهانی، محمدباقر، (١٤١٩ق)، الحاشیة علی مدارک الأحکام، قم، مؤسسة
آل البیت لإحیاء التراث.

77. یحیی بن سعید حلی، (1405ق)، الجامع للشرایع، قم،موسسة سیدالشهداء7.