1
PhD student in Political Science and Political Studies of the Islamic Revolution, Shahed University
2
Assistant Professor, Department of Political Science and Political Studies of the Islamic Revolution, Faculty of Humanities, Shahed University
Abstract
Hajj is not merely a personal act of spiritual devotion but a profound collective experience that transcends national, ethnic, and cultural boundaries, fostering a shared identity among its participants. From the perspective of cultural communication theory, Hajj is understood as a transformative experience with significant implications for Muslim identity formation. Within this theoretical framework, Hajj functions as a cultural discourse wherein both individual and collective identities undergo processes of transformation. This article adopts a descriptive-analytical methodology, utilizing the lens of intercultural communication theory to investigate the role of the collective Hajj experience in shaping the cultural and social identities of Muslims. Through an analysis of both verbal and non-verbal forms of interaction among pilgrims, the study illustrates how shared religious rituals and intercultural encounters contribute to the development of solidarity, empathy, and a unified Islamic identity. The findings suggest that Hajj extends beyond its function as an individual act of worship; it serves as a dynamic platform for intercultural exchange, fostering tolerance, mutual understanding, and reinforcing common elements of identity across diverse ethnic and national backgrounds within the Muslim ummah.
اندیشه، هاشم و دیگران (۱۳۹۷ش)، «حج، عامل هویتیابی مسلمانان و جامعه اسلامی»، فصلنامه میقات حج، شماره ۱۰۵، پاییز ۱۳۹۷، ص۱۲۷ - ۱۴۰.
اولیائی، اسماعیل (۱۳۷۸ش)، «اهداف اجتماعی اقتصادی کنگره عبادی - سیاسی حج در جهان اسلام»، مجله میقات حج، شماره ۲۷، فروردین ۱۳۷۸ش، ص ۲۹- ۴۴.
باعزت، فرشته (۱۳۹۴ش)، «تأثیر مناسک حج عمره مفرده بر تقویت هویت دینی دانشجویان دانشگاه»، فصلنامه اندیشههای نوین تربیتی، دوره ۱۱، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۴ش، ص۲۹ - ۴۳.
جلیلی، زهرا (۱۳۹۹)، «مدخلی بر اتحاد در اسلام و جلوههایی از آن»، فصلنامه میقات حج، شماره ۱۱۴، زمستان ۱۳۹۹ش، ص۹۹ - ۱۱۴.
حیدری، مجتبی (۱۴۰۰)، «نقش حج در حفظ و تقویت نظام اجتماعی مسلمانان»، فصلنامه میقات حج، شماره ۱۱۸، پاییز ۱۴۰۰ش، ص۷ - ۳۰.
خویینی، غفور (۱۳۸۵ش)، «نقش امام خمینی در احیای هویت فرهنگی سیاسی مسلمانان»، فصلنامه متین، شماره ۳۰، بهار ۱۳۸۵ش، ص۷۱ - ۸۲.
روستاخیز، بهروز (۱۴۰۰ش)، «ارتباطات میان فرهنگی به مثابه جریانی از تعدیل شخصیت و هویتهای انسانی-اجتماعی (تحلیلی بر فیلم سینمایی هفت سال در تبت از منظر ارتباطات میان فرهنگی)»، فصلنامه جامعهپژوهی فرهنگی، سال ۱۲، شماره ۳، پاییز ۱۴۰۰ش، ص۴۵ - ۶۵.
صالحی، نادعلی (۱۳۷۸ش)، «نقش حج در تقریب مذاهب اسلامی و وحدت مسلمانان از دید امام خمینی۱»، فصلنامه میقات حج، شماره ۳۰، زمستان ۱۳۷۸ش، ص۱۹۴ - ۲۱۵.
صدر نبوی، رامپور (۱۳۸۰ش)، «دو اندیشمند والامقام نظریه نقش اجتماعی»، مجله تخصصی زبان و ادبیات دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد (دانشکده ادبیات و علوم انسانی (مشهد)، شماره ۱۳۵ - ۱۳۴، سال ۱۳۸۰ش، ص۵۸۷ - ۶۰۲.
عاملی، سعیدرضا و دیگران (۱۳۹۳)، «نحوه مذاکره هویت تازه مسلمانان در ایران (با تأکید بر نقش اسلام)»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، شماره ۲۸، زمستان ۱۳۹۳ش، ص۱ - ۳۸.
محمدی، محسن و کریمیان، نورالله و رضایی، حسن (۱۳۹۴ش)، «ظرفیتهای درونی اسلام در تقویت همبستگی با تمرکز بر نقش حج در وحدت جهان اسلام»، فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی، سال ۳، شماره ۲، پاییز ۱۳۹۴ش، ص۲ - ۲۶.
موسوی، سیدحیدر ( ۱۳۹۰ش )، اسلام در آیینه حج، قم، انتشارات مشعل هدایت.
نظری، علی اشرف و پیرانی، شهره (۱۳۹۶ش)، «نظریه هویت اجتماعی و بازنمایی کنش هویتی داعش»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره ۷۰، سال ۱۳۹۶ش، ص۷۷ - ۹۸.
یوسفزاده، حسن و دیگران (۱۳۹۶ش)، « ارتباطات میانفرهنگی بر اساس نظریه کنش دعوتی در تناظر با کنش ارتباطی هابرماس»، فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۶ش، ص۱۲۱ - ۱۴۶.
یوسفی، علی، و ورشوی، سمیه (۱۳۹۳ش)، «مشکل زبانی، مانعی برای ارتباطات میان فرهنگی زائرین خارجی با مجاوران»، دومین همایش زبان و مفاهیم علوم اجتماعی، تهران، انجمن جامعهشناسی ایران.
Bacevic، J. (2023). Epistemic injustice and epistemic positioning: towards an intersectional political economy. Current Sociology، 71 (6)، 1122 - 1140.
Fearon، J. D. (1999). What is identity (as we now use the word). Unpublished manuscript، Stanford University، Stanford، Calif، 1 - 43.
Gudykunst، W. B. (2003). Cross-cultural and intercultural communication. Sage.
Koester، J.، & Lustig، M. W. (2015). Intercultural communication competence: Theory، measurement، and application. International journal of intercultural relations، 48، 20 - 21.
Noury، A.، & Roland، G. (2020). Identity politics and populism in Europe. Annual Review of Political Science، 23، 421 - 439.
Piller، I. (2012). Intercultural communication: An overview. The handbook of intercultural discourse and communication، 3 - 18.
Rowlands، M. (2020). The politics of identity in archaeology. In Social construction of the past (pp. 129 - 143). Routledge.
Spears، R. (2021). Social influence and group identity. Annual review of psychology، 72، 367 - 390.
Taylor، D. (2024). Political Identity in South Asia. In Political Identity in south Asia (pp. 255 - 266). Routledge.
Walder، A. G. (2009). Political sociology and social movements. Annual review of sociology، 35، 393 - 412.
