حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 موضوع شناسی حائر حسینی در فقه موضوع شناسی حائر حسینی در فقه 7 41 721249 FA مهدی درگاهی استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و استادیار گروه فقه و اصول جامعة المصطفی العالمیه Journal Article 2025 01 22 حائرحسینیع از جمله موضوعات منصوص شرعی‌است که درپنج حکمِ فقهی کاربرد دارد؛ البته تغییر لسانِ احادیث در یکی‌از احکام پنجگانه از واژه‌ی«الحائر»یا«حائرالحسینع»به«حرم‌الحسینع» یا«عندقبر‌الحسینع»،حاکی‌از مخترع‌شرعی بودن موضوع حائرحسینی در این حکم‌است. کشف مراد شارع‌از موضوعِ این حکم با تعابیر مختلف، بنابر جمع‌بندی‌فقیهان، در کتب فقهی منعکس‌شده، منتها تاکنون تحقیقی ‌موسّع، یکپارچه ومتمرکز بر تحلیل سندی ودلالی با توجه به مبانی ومناهج رجالی واصولی پیرامون موضوع‌شناسی آن در این مسئله صورت‌ نگرفته‌‌است! علاوه بر این‌که حائر حسینیع در چهار حکم فقهی دیگر نیز مطرح و با همان واژه در کتب فقهی منعکس‌شده بدون آن‌که حدود و ثغور آن مشخص وتبیین‌شده‌باشد. از این‌رو شناخت موضوعی حائرحسینیع در این‌احکام، مسأله‌ای‌است‌‌که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخی درخور‌است. واکاوی مفهومی حائرحسینیع وتبیین رابطه معنایی‌آن با واژگان«حرم‌الحسینع»و«عندقبر‌الحسینع»که به‌عنوان موضوع در حکمِ تخییر مسافر مطرح‌شده، حاکی‌از همپوشانی در مصادیق به‌نحو عموم‌و‌خصوص‌است وتحلیل سندی‌ودلالی احادیث‌باب‌تخییر، نشان‌از حصر روایاتِ معتبر به احادیث مربوط به«حرم‌الحسینع»است وبا توجه‌به اجمال معنای این‌مفهوم در زمان صادقینع، بر قدرمتیقن از معنای‌لغوی یعنی محوطة‌داخلی حرم‌امام‌حسینع در عصرحاضر حمل‌خواهدشد. البته در تحلیلِ ماهیت موضوعِ چهارحکمِ دیگر یعنی«استحباب‌مشیء‌تا‌حائر» یا «دعا در حائر» یا «اکل طینِ حائر» و یا «کراهت خروج‌از حائر قبل‌از جمعه»، حاکی‌از همان فهم عرف از واژه حائر ومصادیق آنست‌که بر حرم‌ا‌مام‌حسینع در اصطلاح‌امروزی تطبیق‌می‌شود. این‌-تحقیق با هدف شناخت ماهیت حائرحسینیع در پنج حکم فقهی انجام‌‌شده و‌نیل ‌به‌این مَقصد در سایه توصیف‌و-تحلیل آموزه‌های‌روایی وکلمات فقیهان با عنایت‌به‌ مبانی‌ومناهج ‌آنان در اَخذ وفَهم احادیث با گرد‌آوری‌ داده‌های -کتابخانه‌‌ای میسّراست‌‌که نتیجه‌آن، تعیین حدود و ثغور حائرحسینیع در احکامی‌است که یکی‌از آن‌ها موضوعش مخترعِ‌شرعی و بقیه مقیّد‌شرعی‌است. حائر حسینی(ع) از جمله موضوعات منصوص شرعی است که در پنج حکمِ فقهی کاربرد دارد؛ البته تغییر لسانِ احادیث در یکی از احکام پنجگانه از واژه ی «الحائر» یا «حائر الحسین(ع)» به «حرم الحسین(ع)» یا «عند قبر الحسین(ع)»، حاکی از مخترع شرعی بودن موضوع حائر حسینی در این حکم است. کشف مراد شارع از موضوعِ این حکم با تعابیر مختلف، بنابر جمع بندی فقیهان، در کتب فقهی منعکس شده، ولی تاکنون تحقیقی موسّع، یکپارچه و متمرکز بر تحلیل سندی و دلالی با توجه به مبانی و مناهج رجالی و اصولی پیرامون موضوع شناسی آن در این مسئله صورت نگرفته است! علاوه بر اینکه حائر حسینی(ع) در چهار حکم فقهی دیگر نیز مطرح و با همان واژه در کتب فقهی منعکس شده بدون آنکه حدود آن مشخص و تبیین شده باشد. از این رو شناخت موضوعی حائر حسینی۷ در این احکام، مسئله ای است که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخی درخور است. واکاوی مفهومی حائر حسینی(ع) و تبیین رابطه معنایی آن با واژگان «حرم الحسین(ع)» و «عند قبر الحسین(ع)» که به عنوان موضوع در حکمِ تخییر مسافر مطرح شده، حاکی از همپوشانی در مصادیق به نحو عموم و خصوص است و تحلیل سندی و دلالی احادیث باب تخییر، نشان از حصر روایاتِ معتبر به احادیث مربوط به «حرم الحسین(ع)» است و با توجه به اجمال معنای این مفهوم در زمان صادقینع، بر قدر متیقن از معنای لغوی یعنی محوطه داخلی حرم امام حسین(ع) در عصر حاضر حمل خواهد شد. البته تحلیلِ ماهیت موضوعِ چهار حکمِ دیگر یعنی «استحباب مشیء تا حائر» یا «دعا در حائر» یا «اکل طینِ حائر» و یا «کراهت خروج از حائر قبل از جمعه»، حاکی از همان فهم عرف از واژه حائر و مصادیق آن است که بر حرم ا مام حسین(ع) در اصطلاح امروزی تطبیق می شود. این تحقیق با هدف شناخت ماهیت حائر حسینی(ع) در پنج حکم فقهی انجام شده و نیل به این مَقصد در سایه توصیف و تحلیل آموزه های روایی و کلمات فقیهان با عنایت به مبانی و مناهج آنان در اَخذ وفَهم احادیث با گرد آوری داده های کتابخانه ای میسّر است که نتیجه آن، تعیین حدود حائر حسینی(ع) در احکامی است که یکی از آنها موضوعش مخترعِ شرعی و بقیه مقیّد شرعی است.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_721249_738e8000d837ff5a947c1b07f29d4dd8.pdf

حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 Feasibility of Updating the Iran-Saudi Arabia Amity Treaty focusing on Hajj based on International law of treaty امکان‌سنجی روزآمدسازی معاهده مودت ایران و عربستان با محوریت حج بر مبنای حقوق بین الملل معاهدات 42 66 721988 FA محمد صالح تسخیری استادیار گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0009-6768-6223 Journal Article 2025 01 03 From the perspective of international law, treaties are considered a legal instrument to secure the concerns and interests of states in a peaceful manner. Amity treaties are considered one of the types of treaties that are concluded during times of good political relations, so that in times of tension or challenge they can be used to resolve issues between them based on legal methods (without military tension). Amity treaties consider two levels of interests: the sovereign interests of the states and the interests of the nationals of the parties. Since a century has passed since the ratification of the Iran-Saudi Arabia Amity Treaty and this treaty has not adequately addressed the two aforementioned levels, this article, while assessing the necessity of updating treaty, answers the question: if the parties agree to update treaty, what will be the input and output of the treaty focusing on the interests of nationals, especially Iranian pilgrims? Therefore, Based on the findings of this article, ensuring the concern for maintaining public order and committing to providing assistance are Saudi Arabia's benefit, and prohibiting discrimination, prohibiting incitement and hateful actions against Iranian citizens, and accepting recourse to the International Court of Justice can be Iran's outputs. معاهدات از منظر حقوق بین الملل، ابزاری حقوقی برای تأمین دغدغه ها و منافع دولت ها از طریق مسالمت آمیز به شمار می آید. معاهدات مودت یکی از گونه های معاهدات بین المللی است که در زمان حسن روابط سیاسی و دیپلماتیک منعقد می شوند، تا در زمان تنش یا چالش برای حل و رفع مسائل فیمابین براساس روش های حقوقی (بدون تنش نظامی) به کارگرفته شوند. معاهدات مودت دو سطح از منافع را شامل می شوند: منافع حاکمیتی دولت ها و منافع اتباع طرفین. از آنجا که یک قرن از تصویب معاهده مودت ایران و عربستان می گذرد و این معاهده به نحو شایسته به دو سطح یادشده نپرداخته است، این مقاله ضمن سنجش ضرورت روزآمدسازی این معاهده به این سؤال پاسخ می دهد که درصورت توافق طرفین بر به روزرسانی این معاهده، داده و ستانده معاهده با محوریت منافع اتباع، به ویژه حاجیان ایرانی، چه خواهد بود؟ از این رو با منطقی حقوقی و روشی تحلیلی - توصیفی ابعاد این موضوع بررسی شد. براساس یافته های این نوشتار، تأمین دغدغه حفظ نظم عمومی، احترام به قواعد و مقررات داخلی و تعهد به امدادرسانی، ستانده عربستان و تعهد به منع تبعیض و منع اقدامات تحریک آمیز و نفرت برانگیز علیه اتباع ایرانی و پذیرش رجوع به دیوان دادگستری بین المللی، می تواند ستانده ایران باشد.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_721988_7630d857151b69b28f92fc304929a7a9.pdf

حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 The Human Rights Obligations of the Host State in the Context of the Hajj: From the Principle of Human Dignity to the Right to Peace تحلیل تعهدات حقوق بشری دولت میزبان در مناسک حج: از کرامت انسانی تا حق بر صلح 67 99 725522 FA سیده لطیفه حسینی استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران Journal Article 2025 05 16 The Hajj pilgrimage, as one of the largest religious gatherings in the world, constitutes a critical context for the exercise and protection of fundamental human rights. This article adopts a descriptive-analytical approach to examine and analyze the human rights obligations of the host state, namely the Kingdom of Saudi Arabia, during the Hajj rituals. The central focus of this study is the manner in which Saudi Arabia engages with core principles of human rights in relation to foreign pilgrims, with emphasis on concepts such as human dignity, the right to life, security, freedom of religion, non-discrimination, and the right to peace. Given that Saudi Arabia is not a party to several key international instruments, such as the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), this paper relies on sources of international law including customary international law, peremptory norms (jus cogens), the United Nations Charter, and the jurisprudence of human rights bodies to argue that Saudi Arabia remains bound by international human rights standards despite its non-ratification. The paper analyzes specific instances of violations—such as the Mina tragedy, sectarian treatment of Shia pilgrims, racial discrimination against African pilgrims, and restrictions on religious practices not aligned with the state’s official interpretation of Islam—which reveal a pattern of violations of international human rights norms by Saudi authorities. مناسک حج به عنوان یکی از تجمعات بزرگ مذهبی جهان، بستری برای اعمال و رعایت حقوق بنیادین بشر به شمار می رود. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی و تحلیل تعهدات حقوق بشری دولت عربستان سعودی در مناسک حج می پردازد. موضوع اصلی این پژوهش، نحوه تعامل دولت عربستان با اصول بنیادین حقوق بشر در قبال زائران خارجی با تمرکز بر مفاهیمی چون کرامت انسانی، حق حیات، امنیت، آزادی مذهب، منع تبعیض و حق بر صلح است. با توجه به اینکه عربستان عضو بسیاری از معاهدات بین المللی، نظیر میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی نیست، مقاله با استناد به عرف عام بین المللی، قواعد آمره، منشور ملل متحد و رویه نهادهای حقوق بشری، سعی دارد اثبات کند که دولت عربستان به رغم عدم عضویت، همچنان به رعایت هنجارهای بین المللی حقوق بشر مکلف است. تحلیل مصادیق نقض این تعهدات در وقایعی چون فاجعه منا، برخوردهای فرقه ای با زائران شیعه، تبعیض نژادی علیه زائران آفریقایی و ممانعت از اجرای مناسک مذهبی غیر همسو با شریعت رسمی کشور میزبان، نشان دهنده نقض اصول حقوق بشر از طرف عربستان است که مخالف هنجارهای بین المللی است تا در نهایت مشخص شود که با توجه به عدم کارایی سازوکارهای داخلی عربستان و نبود نهاد بی طرف نظارتی در مراسم حج، راهکارهایی نظیر ایجاد منشور جهانی حقوق زائران دینی، فعال سازی نهادهای ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل و پیگیری حقوقی کشورهای متضرر از نقض حقوق زائران، پیشنهاد شده است.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_725522_64997ef613358a6d0fec4909a11c8927.pdf

حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 Modeling the Quality of Religious Tourist Experience and Its Impact on Place Attachment: The Mediating Role of Satisfaction مدل‌سازی کیفیت تجربه مذهبی گردشگر و تأثیر آن بر دلبستگی به مکان: نقش میانجی رضایت 101 133 730230 FA زهرا معاون استادیار، بخش گردشگری و هتلداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-1578-4840 صدیقه اموزگار کارشناس گردشگری، بخش گردشگری و هتلداری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 07 23 In recent years, numerous studies have highlighted the importance of tourism experience quality in influencing behavioral outcomes, satisfaction, and place attachment. Among these, religious experiences—due to their spiritual and emotional nature—possess a high potential for creating psychological bonds between tourists and destinations. This study aimed to examine the causal relationships between the quality of religious experiences, tourist satisfaction, and place attachment, as well as to test the mediating role of satisfaction in this context. This research employed a survey method using a structured questionnaire. Data were collected through convenience sampling from 300 religious tourists and analyzed using structural equation modeling (SEM). The findings revealed that the quality of the religious experience had a direct, positive, and significant effect on both satisfaction and place attachment. Additionally, tourist satisfaction had a significant impact on place attachment. The analysis of indirect paths indicated that satisfaction partially mediated the relationship between experience quality and place attachment. These results are consistent with previous research in the fields of religious, cultural, and recreational tourism and support theories related to emotional exchange and experiential value. From a practical perspective, the findings suggest that enhancing the quality of religious experiences can increase tourists’ satisfaction and attachment to religious destinations. Therefore, designing experiences that incorporate spiritual, emotional, and interactive dimensions for pilgrims can foster loyalty and supportive behaviors toward the destination. در سال های اخیر پژوهش های متعددی بر نقش کیفیت تجربه گردشگری در شکل گیری پیامدهای رفتاری، رضایت و دلبستگی به مکان تأکید کرده اند. در این میان تجربه های مذهبی به دلیل ماهیت معنوی و عاطفی، ظرفیت بالایی در ایجاد پیوندهای روان شناختی میان گردشگر و مقصد دارند. هدف این پژوهش، بررسی روابط علّی میان کیفیت تجربه مذهبی، رضایت گردشگر و دلبستگی به مکان، و همچنین آزمون نقش میانجی رضایت در این میان است. این مطالعه به روش پیمایشی و با استفاده از پرسش نامه ای ساخت یافته انجام شد. یافته ها نشان داد که کیفیت تجربه مذهبی تأثیر مستقیم، مثبت و معناداری بر رضایت و دلبستگی به مکان دارد. همچنین رضایت گردشگران نیز به طور معناداری بر دلبستگی به مکان تأثیرگذار بود. تحلیل مسیر غیر مستقیم نیز بیانگر آن بود که رضایت نقش میانجی جزئی در رابطه بین کیفیت تجربه و دلبستگی به مکان ایفا می کند. این نتایج با مطالعات پیشین در حوزه گردشگری مذهبی، فرهنگی و تفریحی هم راستا بوده و نظریه های مرتبط با تبادل عاطفی و ارزش گذاری تجربی را تقویت می کند. از منظر کاربردی یافته های پژوهش تأکید دارند که ارتقای کیفیت تجربه مذهبی می تواند رضایت و دلبستگی گردشگران به مقاصد مذهبی را افزایش دهد. بنابراین طراحی تجربه هایی با ابعاد معنوی، احساسی و تعاملی برای زائران می تواند به وفاداری و رفتارهای حمایتی آنان از مقصد منجر شود.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_730230_6ad8a578321b28bb96133ae6056e9e90.pdf

حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 Examining the Impact of Religious Tourism Experience Dimensions on Tourists' Mental Well-being (Case Study: Afghan Religious Tourists in Iran) بررسی تأثیر ابعاد تجربه گردشگری مذهبی بر سلامت ذهنی گردشگران (مورد مطالعه: گردشگران مذهبی افغانستانی در ایران) 133 162 725688 FA سید محمد یکتا کارشناس ارشد مدیریت بازرگانی، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه بین المللی اهل بیت:، تهران، ایران معین غریبی استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه بین المللی اهل بیت(ع)، تهران 0009-0007-9834-7879 علیرضا حبیبی استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه بین المللی اهل بیت (ع)، تهران، ایران 0000-0003-2794-0919 Journal Article 2025 05 02 Religious tourism, as one of the most significant forms of tourism, has a considerable impact on the psychological and mental well-being of pilgrims in addition to its cultural and economic dimensions. The present study aims to examine the impact of various dimensions of religious tourism experience on the mental well-being of Afghan religious tourists in Iran. This research is applied in purpose and descriptive-survey in method. The statistical population consists of Afghan religious tourists in Iran, and the sample size was determined to be 385 individuals based on Cochran’s formula, selected through simple random sampling. The content and construct validity of the questionnaire were confirmed by experts, and its reliability, assessed using Cronbach's alpha coefficient and validity was confirmed using AVE index , indicated a high level of measurement reliability. The research methodology employed is a practical descriptive-survey design utilizing the structural equation modeling (SEM) approach and The findings of revealed that all dimensions of the religious tourism experience—including sensory, behavioral, knowledge-based, co-creation , and innovative experiences—have a positive and significant impact on the mental well-being of tourists. Among these dimensions, co-creation and innovative experiences had the strongest effects. Despite its valuable findings, the study has certain limitations. These include the lack of examination of the long-term effects of tourism experiences on mental well-being, the focus on a specific, and the potential for response bias due to self-reporting. Accordingly, it is recommended that religious tourism managers and policymakers focus on enhancing the emotional, spiritual, and social dimensions of pilgrimage experiences. گردشگری مذهبی یکی از مهم ترین انواع گردشگری است که علاوه بر ابعاد فرهنگی و اقتصادی، تأثیر بسزایی بر سلامت روانی گردشگران این نوع گردشگری دارد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر ابعاد مختلف تجربه گردشگری مذهبی بر سلامت ذهنی گردشگران مذهبی افغانستانی در ایران انجام داده شده است. تحقیق حاضر از نظر هدف، کاربردی، و از نظر گردآوری داده ها توصیفی - پیمایشی، و جامعه آماری شامل گردشگران مذهبی افغانستانی در ایران است. حجم نمونه نیز با در نظر گرفتن حداکثر برآورد احتیاطی ۳۸۵ نفر تعیین و دادها به صورت تصادفی ساده انتخاب شده است. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه استاندارد، که روایی آن توسط متخصصان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ سنجیده شده، است. فرضیات با مدل معادلات ساختاری و نرم افزار Smart PLS آزموده شده. نتایج این پژوهش نشان داد که تمامی ابعاد تجربه گردشگری مذهبی (حسی، رفتاری، دانشی، هم آفرینی، بدیع) تأثیر مثبت و معناداری بر سلامت ذهنی گردشگران مذهبی افغانستانی دارند. تجربه های هم آفرینی (۰.۲۲۷) و تجربه های بدیع (۰.۱۹۹) بیشترین اثر را بر سلامت روانی گردشگران مذهبی افغانستانی داشته است.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_725688_00f0878acdc378a9a118c458b1b18354.pdf

حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 A jurisprudential study and analysis of financial abilty for Haj بررسی و تحلیل فقهی فحص از استطاعت مالی در حج 165 188 728638 FA محمد جواد نورمحمدی استادیار دانشگاه فرهنگیان، سطح چهار حوزه علمیه قم حمید رضا جعفری استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، سطح چهار حوزه Journal Article 2025 05 26 The issue of "investigating financial capability (Fahs al-Istita'ah)" in the jurisprudence of Hajj, particularly when the obligated person is uncertain about possessing the required financial means, is a subject marked by significant interpretive challenges and notable disagreements among jurists. This article adopts an analytical-critical approach to examine the evidence and foundations of the three prominent views on the matter: the obligation to investigate, the non-obligation to investigate, and the nuanced (differentiated) perspective. While the authors lean toward the obligation to investigate, they critically analyze the five key arguments of its proponents, highlighting their shortcomings in terms of textual evidence, transmission, and rationality. The core of the discussion revolves around clarifying the role of investigation in cases of objective doubt (shubhat mawdu'iyyah). The article demonstrates that if the principle of "no obligation to investigate" in such doubts is not properly analyzed, there can be no valid reliance on any probative evidence to justify investigating financial capability in Hajj. Consequently, the author refutes the absolute applicability of practical principles (both rational and textual) prior to investigation and establishes the rational ruling on the necessity of averting potential harm and avoiding purposelessness if investigation is neglected. Thus, the article affirms the obligation to investigate as the preferred view. The study concludes by emphasizing the necessity of investigation in cases of doubt regarding financial capability, as neglecting it may lead the obligated person to contravene the true ruling . مسئله «فحص از استطاعت» در فقه حج، به ویژه در شرایط شک مکلف نسبت به وجود استطاعت مالی، از موضوعاتی است که با چالش های جدی استنباطی و اختلاف نظرهای قابل توجه میان فقها مواجه است. این مقاله با رویکرد تحلیلی - انتقادی به بررسی ادله و مبانی سه دیدگاه مشهور در این باره پرداخته است: دیدگاه قائل به وجوب فحص، عدم وجوب و نظریه تفصیل. در مسیر بررسی، نویسندگان با آنکه به وجوب فحص قائل هستند. اما دلایل پنج گانه مدافعان وجوب فحص را از منظر دلالی، سندی و عقلی تحلیل کرده اند و معتقدند ادله آنان در اثبات وجوب فحص ناتمام است. محور اصلی بحث، به تبیین جایگاه فحص در شبهات موضوعیه بازمی گردد. مقاله نشان می دهد که چنانچه اصل «عدم لزوم فحص» در شبهات موضوعیه به درستی تحلیل نشود، امکان استناد معتبر به هیچ یک از ادله اثباتی برای فحص از استطاعت در باب حج وجود نخواهد داشت. بنابراین نویسندگان با نفی اطلاق ادله اصول عملیه (اعم از عقلیه و نقلیه) نسبت به پیش از فحص، و اثبات حکم عقل به لزوم دفع ضرر محتمل و نقض غرض در فرض ترک فحص، نظریه لزوم فحص را به عنوان دیدگاه مختار تثبیت می کند. نتیجه این پژوهش تأکید بر لزوم فحص هنگام شک در استطاعت است؛ چراکه در غیر این صورت مکلف ممکن است دچار مخالفت با حکم واقعی شود و شارع نسبت به چنین احتمالی بی تفاوت نخواهد بود.

https://journal.hzrc.ac.ir/article_728638_66ec28e27206fb44929deb664c9b1811.pdf