حوزه نمایندگی ولی‌فقیه در امور حج و زیارت پژوهشنامه حج و زیارت 2538-1768 10 1 2026 04 21 موضوع شناسی حائر حسینی در فقه موضوع شناسی حائر حسینی در فقه 7 41 721249 FA مهدی درگاهی استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم و استادیار گروه فقه و اصول جامعة المصطفی العالمیه Journal Article 2025 01 22 حائرحسینیع از جمله موضوعات منصوص شرعی‌است که درپنج حکمِ فقهی کاربرد دارد؛ البته تغییر لسانِ احادیث در یکی‌از احکام پنجگانه از واژه‌ی«الحائر»یا«حائرالحسینع»به«حرم‌الحسینع» یا«عندقبر‌الحسینع»،حاکی‌از مخترع‌شرعی بودن موضوع حائرحسینی در این حکم‌است. کشف مراد شارع‌از موضوعِ این حکم با تعابیر مختلف، بنابر جمع‌بندی‌فقیهان، در کتب فقهی منعکس‌شده، منتها تاکنون تحقیقی ‌موسّع، یکپارچه ومتمرکز بر تحلیل سندی ودلالی با توجه به مبانی ومناهج رجالی واصولی پیرامون موضوع‌شناسی آن در این مسئله صورت‌ نگرفته‌‌است! علاوه بر این‌که حائر حسینیع در چهار حکم فقهی دیگر نیز مطرح و با همان واژه در کتب فقهی منعکس‌شده بدون آن‌که حدود و ثغور آن مشخص وتبیین‌شده‌باشد. از این‌رو شناخت موضوعی حائرحسینیع در این‌احکام، مسأله‌ای‌است‌‌که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخی درخور‌است. واکاوی مفهومی حائرحسینیع وتبیین رابطه معنایی‌آن با واژگان«حرم‌الحسینع»و«عندقبر‌الحسینع»که به‌عنوان موضوع در حکمِ تخییر مسافر مطرح‌شده، حاکی‌از همپوشانی در مصادیق به‌نحو عموم‌و‌خصوص‌است وتحلیل سندی‌ودلالی احادیث‌باب‌تخییر، نشان‌از حصر روایاتِ معتبر به احادیث مربوط به«حرم‌الحسینع»است وبا توجه‌به اجمال معنای این‌مفهوم در زمان صادقینع، بر قدرمتیقن از معنای‌لغوی یعنی محوطة‌داخلی حرم‌امام‌حسینع در عصرحاضر حمل‌خواهدشد. البته در تحلیلِ ماهیت موضوعِ چهارحکمِ دیگر یعنی«استحباب‌مشیء‌تا‌حائر» یا «دعا در حائر» یا «اکل طینِ حائر» و یا «کراهت خروج‌از حائر قبل‌از جمعه»، حاکی‌از همان فهم عرف از واژه حائر ومصادیق آنست‌که بر حرم‌ا‌مام‌حسینع در اصطلاح‌امروزی تطبیق‌می‌شود. این‌-تحقیق با هدف شناخت ماهیت حائرحسینیع در پنج حکم فقهی انجام‌‌شده و‌نیل ‌به‌این مَقصد در سایه توصیف‌و-تحلیل آموزه‌های‌روایی وکلمات فقیهان با عنایت‌به‌ مبانی‌ومناهج ‌آنان در اَخذ وفَهم احادیث با گرد‌آوری‌ داده‌های -کتابخانه‌‌ای میسّراست‌‌که نتیجه‌آن، تعیین حدود و ثغور حائرحسینیع در احکامی‌است که یکی‌از آن‌ها موضوعش مخترعِ‌شرعی و بقیه مقیّد‌شرعی‌است. حائر حسینی(ع) از جمله موضوعات منصوص شرعی است که در پنج حکمِ فقهی کاربرد دارد؛ البته تغییر لسانِ احادیث در یکی از احکام پنجگانه از واژه ی «الحائر» یا «حائر الحسین<span class="علائم">(ع)</span>» به «حرم الحسین<span class="علائم">(ع)</span>» یا «عند قبر الحسین<span class="علائم">(ع)</span>»، حاکی از مخترع شرعی بودن موضوع حائر حسینی در این حکم است. کشف مراد شارع از موضوعِ این حکم با تعابیر مختلف، بنابر جمع بندی فقیهان، در کتب فقهی منعکس شده، ولی تاکنون تحقیقی موسّع، یکپارچه و متمرکز بر تحلیل سندی و دلالی با توجه به مبانی و مناهج رجالی و اصولی پیرامون موضوع شناسی آن در این مسئله صورت نگرفته است! علاوه بر اینکه حائر حسینی<span class="علائم">(ع)</span> در چهار حکم فقهی دیگر نیز مطرح و با همان واژه در کتب فقهی منعکس شده بدون آنکه حدود آن مشخص و تبیین شده باشد. از این رو شناخت موضوعی حائر حسینی<span class="علائم">۷</span> در این احکام، مسئله ای است که نیازمند کاویدن تا مرحله پاسخی درخور است. واکاوی مفهومی حائر حسینی<span class="علائم">(ع)</span> و تبیین رابطه معنایی آن با واژگان «حرم الحسین<span class="علائم">(ع)</span>» و «عند قبر الحسین<span class="علائم">(ع)</span>» که به عنوان موضوع در حکمِ تخییر مسافر مطرح شده، حاکی از همپوشانی در مصادیق به نحو عموم و خصوص است و تحلیل سندی و دلالی احادیث باب تخییر، نشان از حصر روایاتِ معتبر به احادیث مربوط به «حرم الحسین<span class="علائم">(ع)</span>» است و با توجه به اجمال معنای این مفهوم در زمان صادقینع، بر قدر متیقن از معنای لغوی یعنی محوطه داخلی حرم امام حسین<span class="علائم">(ع)</span> در عصر حاضر حمل خواهد شد. البته تحلیلِ ماهیت موضوعِ چهار حکمِ دیگر یعنی «استحباب مشیء تا حائر» یا «دعا در حائر» یا «اکل طینِ حائر» و یا «کراهت خروج از حائر قبل از جمعه»، حاکی از همان فهم عرف از واژه حائر و مصادیق آن است که بر حرم ا مام حسین<span class="علائم">(ع)</span> در اصطلاح امروزی تطبیق می شود. این تحقیق با هدف شناخت ماهیت حائر حسینی<span class="علائم">(ع)</span> در پنج حکم فقهی انجام شده و نیل به این مَقصد در سایه توصیف و تحلیل آموزه های روایی و کلمات فقیهان با عنایت به مبانی و مناهج آنان در اَخذ وفَهم احادیث با گرد آوری داده های کتابخانه ای میسّر است که نتیجه آن، تعیین حدود حائر حسینی<span class="علائم">(ع)</span> در احکامی است که یکی از آنها موضوعش مخترعِ شرعی و بقیه مقیّد شرعی است. https://journal.hzrc.ac.ir/article_721249_738e8000d837ff5a947c1b07f29d4dd8.pdf