نقش زیارت در تربیت سیاسی زائر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو گروه اخلاق و اسرار پژوهشکده حج و زیارت

چکیده

زیارت به معنای قصد کردن کسی و چیزی است و از آغاز اسلام مورد استقبال مسلمانان بوده است. در معارف اسلام برای زیارت پیامبر اکرم9، ائمه معصومین8 و امامزادگان فضائل زیادی بیان شده است. ازاین‌رو عالمان و پژوهشگران این عبادت الهی را از ابعاد مختلف مطالعه کرده‌اند.
 یکی از ابعاد مهم زیارت، بعد تربیتی و انسان‌سازی فردی و اجتماعی آن است. در منابع روایی شیعه، زیارت معصومین: تجدید عهد با امام و اعلان وفاداری بر عهدی که با او بسته‌اند، شمرده شده است؛ یعنی بعد سیاسی زیارت و نقشی که زیارت در تربیت سیاسی زائر و آماده‌سازی برای حضور در عرصه‌های سیاسی دارد.
این مقاله، با روش کتابخانه‌ای، به بررسی نقش تربیتی زیارت معصومین: در زائر می‌پردازد و با تحلیل داده‌های قرآنی و روایی، گویای این دیدگاه است که زیارت معصومین:، می‌تواند در تربیت سیاسی زائر، یعنی آشنایی او با اهداف سیاسی مزور (مانند امر به معروف و نهی از منکر، مبارزه با ظلم و ستم طاغوت‌ها، شناخت دوستان و دشمنان او و رسیدن به شعور و شور سیاسی) مؤثر باشد. 

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم

  1. ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة الله (1404ق)‏، شرح نهج البلاغة، مصحح: ابراهیم، محمد ابوالفضل‏، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.‏

  2. ابن اثیر، محمد جزری (1367)، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، تحقیق طاهر احد الزادی و محمود احمد الطنامی، قم، اسماعیلیان، چاپ چهارم.

  3. ابن بابویه محمد بن علی (1406ق)، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی.

  4. ابن بابویه، محمد بن علی (1404ق)، عیون اخبار الرضا7، بیروت، اعلمی.

  5. ابن بابویه، محمد بن علی (1404ق)، من لا یحضره الفقیه، به کوشش غفاری، قم، نشر اسلامی.

 6.  ابن درید، محمد بن الحسن، 1366، جمهرة اللغة، بیروت، دارصادر. ابوجعفر احمد بن علی بن احمد المقری، بیهقی، تاج المصادر، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

  7. ابن شعبة حرانی، حسن (1404ق)، تحف العقول، تصحیح و تعلیق غفاری، قم، نشر الاسلامی.

  8. ابن طاووس، علی بن موسی (1348ش)، اللهوف علی قتلی الطفوف، ترجمه فهری، تهران، جهان.

  9. ابن فارس، أحمد بن فارس (1404ق)‏، معجم المقاییس اللغة، قم‏، مکتب الاعلام الاسلامی‏، چاپ اول‏.

10. ابن قولویه قمی (1417ق)، کامل الزیارات، به کوشش القیومی، قم، نشر الفقاهه.

11. ابن منظور، محمد بن مکرم (1405ق)، لسان العرب، قم، ادب الحوزه.

12. ابن نما حلی (1348ش)، ترجمه مثیرالاحزان، نجف، مطبعه حیدریه.

13. امام جعفر بن محمد الصادق7 (1400ق)، مصباح الشریعه، بیروت، الاعلمی.

14. امید انقلاب، شماره 375، بهمن 1385.

15. ثقفی، ابراهیم بن محمد (1395)، الغارات، مصحح: جلال‌الدین محدث، تهران، انجمن آثار ملی.

16. جان، الیاس (1385)، فلسفه تعلیم و تربیت، ترجمه عبدالرضا ضرابی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی=.

17. جعفری، محمدتقی (1369)، حکمت اصول سیاسی اسلام، قم، بنیاد نهج‌البلاغه.

18. جوهری، اسماعیل بن حماد (1399)، الصحاح اللغه و صحاح العربیة، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ دوم.

19. حسینی زبیدی، محمدمرتضی (1414ق)‏، تاج العروس من جواهر القاموس‏، مصحح: علی هلالی و علی سیری، دارالفکر.‏

20. حکیمی، محمدرضا و حکیمی، محمد و حکیمی، علی (1380ش)، الحیاة، ترجمه احمد آرام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول.

21. خلیل (1414ق)، العین (ترتیب العین)، به کوشش المخزومی و دیگران، قم، اسوه.

22. خمینی، روح الله (1387ش)، صحیفه امام، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

23. دانشور، عباس (1390ش)، مقابر، ترجمه جواد نیستانی و زهره ذوالفقاری، تهران، سمت.

24. الدجیلی، جعفر (1415ق)، موسوعه النجف الاشرف، بیروت، دار الاضواء.

25. روشه، گی (1380)، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران، نشر نی.

26. سیوطی، جلال‌الدین (1410ق)، المزهر علوم اللغه و انواعها، تحقیق فواد علی منصور، بیروت، دارالکتب.

27. شریف رضی، محمد بن حسین (1414ق)‏، نهج‌البلاغة (للصبحی صالح)، مصحح: فیض الإسلام‏، قم، هجرت‏‏.

28. شعیری، محمد بن محمد (1363ش)، جامع الأخبار، قم، انتشارات رضی.

29. شهید اول، محمد بن مکی (1410ق)‏، المزار، مصحح: مدرسه امام مهدی[/ موحد ابطحی اصفهانی، محمدباقر، مدرسه امام مهدی[‏، قم.

30. صادق‌زاده قمصری، علیرضا، حاجی ده‌آبادی، محمدعلی (1379ش)، کتاب تربیت اسلامی (مجموعه مقالات تربیت در سیره و کلام امام علی7) تهران، نشر تربیت اسلامی.

31. . صافی گلپایگانی، لطف‌الله (1430ق)، سیر حوزه‌های علمی شیعه، قم، مرکز نشر آثار حضرت آیت الله العظمی صافی.

32. طباطبایی، محمدحسین (1378ش)، شیعه در اسلام، تهران، انتشارات اسلامی.

33. طبری، عمادالدین (1420ش)، بشاره المصطفی لشیعه المرتضی، قم، جامعه مدرسین.

34. طریحی، فخرالدین بن محمد (1375ش)، مجمع البحرین، محقق: حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی.

35. طوسی، محمد بن حسن (1407ق)‏، تهذیب الأحکام، مصحح: حسن الموسوی خرسان‏، دار الکتب الإسلامیه‏، تهران‏‏.

36. طوسی، محمد بن حسن (1411ق)‏، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعه‏.

37. عالم، عبدالرحمن (1376)، بنیاد‌های علم سیاست، تهران، نشر نی.

38. عاملی کفعمی، ابراهیم بن علی (1415ق)، البلد الأمین و الدرع الحصین، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

39. علی بن الحسین7 (1418ق)، الصحیفة السجادیه، قم، الهادی.

40. فیومی، أحمد بن محمد (1414ق)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم، مؤسسه دار الهجرة، چاپ دوم‏.

41. قمی، شیخ عباس (1389)، تتمة المنتهی، ترجمه غلامحسین انصاری، قم، نشر بین الملل.

42. قمی، علی بن ابراهیم (1404ق)، تفسیر القمی، به کوشش الجزائری، قم، دار الکتاب.

43. کلینی، محمد بن یعقوب (1375ش)، الکافی، به کوشش غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه.

44. کفعمی، ابراهیم بن علی عاملی (1405ق)‏، المصباح للکفعمی (جنة الأمان الواقیة)، قم، دار الرضی (زاهدی).

45. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

46. مطهری، مرتضی (1374ش)، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، اسوه.

47. مفید، محمد بن محمد (1413ق)، کتاب المزار- مناسک المزار، تحقیق و تصحیح محمدباقر ابطحی، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید=‏.

48. هیرو، دیلیپ (1386ش)، ایران در حکومت روحانیون، ترجمه محمدجواد یعقوبی دارابی، تهران، مرکز باز شناسی اسلام و ایران.