نقد و بررسی قاعده «الهواء تابع للأرض» در اثبات جواز توسعه اماکن مناسک حج

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

سال سوم خارج فقه و اصول سطح 3 حوزه دانشجو کارشناسی ارشد دانشگاه قرآن و حدیث

چکیده

هرچند توسعه اماکن مناسک حج، به ‌دلیل افزایش روزافزون حج‌گزاران، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر می‌نماید، که دولت سعودی با جدیت بدان می‌پردازد، لیکن باید توجه داشت که حج، به‌‌عنوان یک واجب شرعی، دارای محدوده معین و مضبوطی است و بدون اذن شارع و وجود دلائل شرعی متقن، نمی‌توان محدوده آن را توسعه داد؛ به‌‌نحوی ‌که به انجام دادن مناسک در غیر مواضع منجر گردد. با تتبع در ادله فقهای اهل سنت در توجیه علل جواز توسعه‌های صورت‌گرفته، ظاهراً و مع‌الأسف، دلیل صحیح السند و الدلاله‌ای بر این امر موجود نیست؛ چراکه عمده مستمسک آنان قاعده‌ای معروف به «الهواء تابع للأرض و القرار» است که مطابق بررسی مبسوط صورت‌ گرفته، این قاعده ادعایی بیش نبوده و در منابع شرعی، پایه و اساس استواری ندارد.

کلیدواژه‌ها


کتاب

1. ابراهیم بن محمد، (1412ق)، أبحاث هیئت کبار العلماء،‌ ریاض، دارأولی‌ النهی، چاپ اول،.

2. ابن حزم الاندلسی، علی ‌بن احمد، (بی‌تا)، المحلی بالآثار، بیروت، دارالفکر، چاپ اول.

3. ابن قدامة العدوی القرشی، عبدالله بن احمد، (1988م)، المغنی علی مختصر الخرقی، بیروت، المکتب الاسلامی.

4. ابن مفلح حنبلی، برهان‌الدین، (1988م)، المبدع شرح المقنع، بیروت، المکتب الاسلامی، چاپ اول.

5. احمد بن فارس، ابوالحسین(1404ق)، معجم مقاییس اللغه، محقق: عبدالسلام محمد هارون، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول.

6. احمد بن حنبل، (بی‌تا)، مسند الإمام أحمد، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، چاپ اول.

7. بحرانی، یوسف ‌بن احمد، (1405)، الحدائق الناضرة، محقق: محمدتقی ایروانی و سیدعبدالرزاق مقرم، قم، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت:، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ اول.

8. البخاری الجعفی، محمد بن اسماعیل، (1422ق)، الجامع المسند الصحیح المختصر من أمور رسول اللهJ وسننه وأیامه (صحیح البخاری)، محقق: محمد زهیر بن ناصر الناصر، بیروت، دارطوق النجاة، چاپ اول.

9. بروجردی، آقاحسین طباطبایی، (1426ق)، تبیان الصلاة، قم، گنج عرفان للطباعة و النشر، چاپ اول.

10. البسام، عبدالله، (1426ق)، تیسیر العلام شرح عمدة الاحکام، محقق: محمد صبحی بن حسن حلاق، امارات، مکتبة الصحابه، چاپ دهم.

11. البعلی، عبدالرحمن بن عبدالله، (بی‌تا)، کشف المخدرات، دارالنبلاء، چاپ اول، بیروت.

12. بهجت فومنی، محمدتقی(1424ق)، بهجة الفقیه، قم، نشر شفق، چاپ اول.

13. البهوتی، منصور بن یونس، (1977م)، کشاف القناع عن متن الإقناع، بیروت، دار عالم الکتب، چاپ اول.

14. پژوهشکده حج و زیارت، (1393)، مناسک حج امام خمینی= با حواشی مراجع معظم تقلید، تهران، مشعر، چاپ دهم.

15. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1407ق)، الصحاح، محقق: احمد عبدالغفور، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ چهارم.

16. حائری، سیدمحمد مجاهد طباطبایی، (بی‌تا)، کتاب المناهل، قم، مؤسسة آل البیت:، چاپ اول.

17. الحطاب الرعینی، شمس‌الدین ابوعبدالله، (1995م)، مواهب الجلیل لشرح مختصر خلیل، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول.

18. حر عاملی، محمد بن حسن، (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسه آل‏البیت: لإحیاء التراث، چاپ اول.

19. حلی، حسن‌ بن یوسف، (بی‌تا)، تذکرة الفقهاء، قم، موسسة آل‌ البیت:، چاپ اول.

20. حلی، جعفر بن حسن، (1407ق)، المعتبر فی شرح المختصر، قم، مؤسسه سیدالشهداء7، چاپ اول.

21. حلی، حسین، (1415ق)، بحوث فقهیه، مقرر: سیدعزالدین سید علی بحرالعلوم‌، قم، موسسة المنار، چاپ چهارم.

22. حلی (فخرالمحققین)، محمد بن حسن بن یوسف‌، (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد‌، محقق: سیدحسین موسوی کرمانیـ علی‌پناه اشتهاردی و عبدالرحیم بروجردی‌، قم، مؤسسه اسماعیلیان‌، چاپ اول‌.

23. خضری بک، محمد، (1387)، تاریخ تشریع اسلامی، مترجم: احمد ولی، کابل، نشر سیرت، چاپ اول.

24. خوانساری، محمد امامی، (بی‌تا)، الحاشیة الثانیة علی المکاسب، بی‌جا، بی‌نا، چاپ اول.

25. خوانساری، حسین بن جمال‌الدین محمد‌، (بی‌تا)، التعلیقات علی الروضة البهیة، قم، منشورات المدرسة الرضویة، چاپ اول.

26. خویی، سید ابوالقاسم موسوی‌، (بی‌تا)، المستند فی شرح العروة الوثقی‌، مقرر: مرتضی بروجردی‌، بی‌جا، بی‌نا.

27. _______، (1418ق)، التنقیح فی شرح العروة الوثقی‌، مقرر: میرزا علی غروی، قم، بی‌نا، چاپ اول.

28. _______، (1415ق)، موسوعة الإمام الخوئی=، قم، مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی‌، چاپ اول.

29. السیوطی الرحیبانی، مصطفی، (1415ق)، مطالب أولی النهی فی شرح غایة المنتهی، بیروت، المکتب الإسلامی، چاپ دوم.

30. روحانی قمی، سیدمحمد، (1419ق)، المرتقی إلی الفقه الأرقی (کتاب حج)، تهران، مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة، چاپ اول.

31. الزیلعی، فخرالدین، (1996م)، تبیین الحقائق شرح کنز الدقائق، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول.

32. سیستانی، سیدعلی، (بی‌تا)، ملحق مناسک الحج، لبنان، دارالمؤرخ العربی، چاپ اول.

33. سبحانی تبریزی، جعفر، (1428ق)، مناسک الحج و أحکام العمرة، قم، موسسة الإمام الصادق7، چاپ اول.

34. الصاوی المالکی، احمد بن محمد، (1415ق)، بلغة السالک لأقرب المسالک، محقق: محمد عبدالسلام شاهین، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول.

35. طوسی، محمد بن حسن، (1407ق)، الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.

36. ________، (1387)، المبسوط فی فقه ‌الامامیه، محقق: سیدمحمدتقی کشفی‌، تهران، المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌، چاپ سوم‌.

37. ________، (1407ق)، تهذیب الأحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.

38. عاملی (محقق کرکی ثانی)، علی بن حسین‌، (1413ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد‌، قم، مؤسسه آل البیت:، چاپ دوم‌.

39. عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی‌، (1413ق)، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام‌، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة‌، چاپ اول.

40. عاملی، بهاء‌الدین محمد بن حسین، (1390ق)، الحبل المتین فی أحکام الدین، قم، کتابفروشی بصیرتی، چاپ اول.

41. العثیمین، محمد بن صالح بن محمد، (1422ق)، الشرح الممتع علی زاد المستقنع، قاهره، دارالنشر دار ابن الجوزی، چاپ اول.

42. العمرانی الیمنی الشافعی، ابوالحسین یحیی بن ابی الخیر بن سالم، (1421ق)، البیان فی مذهب الإمام الشافعی، محقق: قاسم محمد النوری، جده، دارالمنهاج، چاپ اول.

43. الکاسانی، علاء‌الدین ابوبکر، (1996م)، بدائع الصنایع، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ اول.

44. کاشانی، حاج‌آقا رضا مدنی، (1411ق)، براهین الحج للفقهاء والحجج، کاشان، مدرسه علمیه آیت‌الله مدنی کاشانی، چاپ سوم.

45. الفراء، ابویعلی، (1990م)، المسائل الفقهیه، الریاض، مکتبة الرشد، چاپ اول.

46. القاری، ملاعلی، (بی‌تا)، شرح الوقایة، بی‌نا، بی‌جا.

47. قمی (شیخ صدوق)،‌ محمد بن علی بن بابویه، (1413ق)، من لایحضره ‌الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.

48. کاظمی، فاضل، جواد بن سعد اسدی، (بی‌تا)، مسالک الأفهام إلی آیات الأحکام، بی‌جا، بی‌نا.

49. کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب‌، (1407ق)، الکافی، دارالکتب الإسلامیة‌، تهران، چاپ چهارم‌.

50. گلپایگانی، سیدمحمدرضا موسوی، (بی‌تا)، کتاب الحج، مقرر: احمد صابری همدانی، قم، بی‌نا.

51. گلپایگانی، علی افتخاری، (1428ق)، آراء المراجع فی الحج، قم، مشعر، چاپ دوم.

52. گیلانی شفتی، سیدمحمدباقر، (1409ق)، تحفة الأبرار الملتقط من آثار الأئمة الأطهار:، اصفهان، کتابخانه مسجد سید، چاپ اول.

53. گیلانی (میرزای قمّی)، ابوالقاسم بن محمد حسن، (1417ق)، غنائم الأیّام فی مسائل الحلال والحرام، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول.

54. لنکرانی، محمد فاضل موحدی‌،‌ (1418ق)، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلةـ الحج، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، چاپ دوم.

55. مبارک، مبارک‌ بن علی، (1422ق)، هدایة السالک الی مذهب الامام مالک، بیروت، دار ابن حزم، چاپ دوم.

56. مغنیه، محمدجواد، (1421ق)، الفقه علی المذاهب الخمسه، بیروت، دارالتیار الجدید، چاپ دهم.

57. منتظری نجف‌آبادی، حسین‌علی، (1409ق)، دراسات فی ولایة الفقیه وفقه الدولة الإسلامیة‌، ‌قم، تفکر‌، چاپ دوم‌.

58. نائینی، میرزا محمد حسین غروی‌، (1411ق)، ‌کتاب الصلاة‌، مقرر: محمدعلی کاظمی خراسانی، قم، ‌دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ اول.

59. نجفی (صاحب جواهر)، محمدحسن، (بی‌تا)، جواهر الکلام فی شرایع الاسلام، محقق: عباس قوچانی ـ علی آخوندی، بیروت، ‌دارالإحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.

60. نجفی (کاشف الغطاء)، محمد حسین بن علی، (1359ق)، تحریر المجلة‌، نجف، المکتبة المرتضویة‌، چاپ اول.

61. نجفی (کاشف الغطاء)، جعفر بن خضر مالکی، (1422ق)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، قم، انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، چاپ اول.

62. النسائی، احمد بن شعیب، (1996م)، سنن النسائی الکبری، بیروت، دارالفکر، چاپ اول.

63. نووی، یحیی‌ بن شرف، (1994م)، المجموع فی شرح المهذّب، بیروت، دارالفکر، چاپ اول.

64. یزدی، سیدمحمدکاظم طباطبایی، (1422ق)، العروة الوثقی مع تعالیق الإمام الخمینی1، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1، چاپ اول.

65. ________، (1428ق)، العروة الوثقی مع التعلیقات، قم، انتشارات مدرسه امام علی‌بن ابی‌طالب7، چاپ اول.

مقاله مقالات

1. عنایتی راد، محمدجواد، (1394)، «تأملی در آیه (وَ لْیَطَّوَّفُوا بِالْبَیْتِ الْعَتِیقِ) در پیوند با طواف از طبقات بالاتر از کعبه»، پژوهش‌های قرآنی، ش74، مشهد، دفتر تبلیغات اسلامی.

2. الزاحم، عبدالله بن ابراهیم، (1419ق)، شروط الطواف، مجلة ‌البحوث الاسلامیه، ش53، ریاض.

3. الشریف، شرف بن علی، (1416ق)، الطواف و اهم احکامه: دراسه فقهیه مقارنه، مجلة، البحوث الاسلامیه، ش44، ریاض.

پایگاه اینترنتی

1. اسفندیاری، آمنه، حکم طواف در طبقه دوم مسجدالحرام،‌ مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان (tebyan.net).

2. البحری، الشیخ زیدبن المسفر، تتمة مسائل متعلقة بـالمواطن التی لا تصح فیها الصلاة والحدیث عن أسطح تلک المواطن، الموقع ‌الرسمی لفضیله الشیخ زیدبن المسفر البحری (albahre.com).

3. البسام، عبدالله، آرشیو ملتقی اهل الحدیث، مکتبة‌ الشامله (shamela.ws).

4. عبدالله بن حمد السکاکر، نوازل الحج 2، موقع الاسلام الیوم (islamtoday.net).

5. ­_________، السّعی بین الصفا والمروة، ملتقی الفقهی (islammessage.com).

6. الماجد، سلیمان بن عبدالله، هل الهواء تابع للقرار فی احکام السفر؟، موقع الرسمی (salmajed.com).

7. المدحجی، محمد بن هائل، اثر الزحام فی احکام منی، ملتقی الفقهی (islammessage.com).